Terimden anlamına.

Kavram

Fiziksel kaynakları mantıksal ortamlara bölerek aynı donanım üzerinde birden fazla sistem çalıştırma yaklaşımıdır.

Virtual Machine

Kendine ait işletim sistemi ve sanal donanımı bulunan bilgisayardır. Fiziksel kaynakları hypervisor üzerinden kullanır.

Kavram

İşlemci, bellek, disk ve ağ kaynaklarını sanal makinelere tahsis eden ve onları birbirinden yalıtan katmandır.

Bare-Metal Hypervisor

Ayrı bir masaüstü işletim sistemine uygulama olarak kurulmaz. ESXi ve Hyper-V bu sınıftadır.

Hosted Hypervisor

Mevcut bir işletim sisteminde uygulama olarak çalışır. VMware Workstation tipik bir örnektir.

Kavram

Arada başka bir sanal makine katmanı bulunmadan fiziksel sunucu üzerinde çalışmayı anlatır.

Kavram

Sanal makinelerin çalıştığı sunucudur. Nested laboratuvarda hostun kendisi de başka bir sanal makine olabilir.

Guest Operating System

Sanal makinenin içine kurulan işletim sistemidir; örneğin ESXi üzerindeki Ubuntu.

Virtual Machine Monitor

Hypervisor için kullanılan diğer addır; Type 1/Type 2 karşılaştırmalarında sık geçer.

Host Operating System

Type 2 sanallaştırma yazılımının üzerinde çalıştığı işletim sistemidir; örneğin Workstation'ın çalıştığı Windows.

VMware Workstation ağ adı

Workstation'daki sanal ağları tanımlar. VMnet numarası ilgili sanal switch/ağ yapılandırmasını belirtir; evrensel subnet numarası değildir.

Ürün/marka adı

ESXi, vCenter ve Workstation gibi ürünleri kapsayan markadır; tek bir hypervisor adı değildir.

VMware ürün adı

VMware'in doğrudan donanıma kurulan hypervisorudur. VM'leri çalıştırır; vCenter ise birden fazla hostu merkezi yönetir.

VMware ürün adı

Birden fazla ESXi hostunu, VM'leri, kümeleri ve ilişkili işlemleri tek noktadan yönetir.

VMware ürün adı

ESXi ve vCenter gibi bileşenlerle sunucu sanallaştırması ve yönetimi sağlayan platformdur.

VMware ürün adı

vCenter'a bağlanarak hostları, sanal makineleri, depolamayı ve ağı yönettiğin arayüzdür.

VMware ürün adı

Doğrudan bir ESXi hostuna bağlanarak o hostun kaynaklarını ve VM'lerini yönetmeyi sağlar.

VMware ürün adı

Masaüstü işletim sisteminde VM çalıştırır. Çok hostlu ESXi laboratuvarlarını tek bir bilgisayarda kurmak için kullanılabilir.

Microsoft ürün adı

Windows ekosisteminde sanal makineler çalıştırır. Yönetim işletim sistemi bulunması onu Type 2 yapmaz.

Proxmox Virtual Environment

KVM sanal makineleri ve LXC konteynerlerini web arayüzünden yönetir; açık kaynak temelli bir platformdur.

Kernel-based Virtual Machine

Linux çekirdeğine sanallaştırma yeteneği kazandırır. Proxmox tam VM'ler için KVM/QEMU kullanır.

Quick Emulator

Donanımı yazılımla taklit edebilir; uygun hızlandırıcıyla sanallaştırma da yapabilir. Emülasyon ve donanım hızlandırma aynı şey değildir.

Kavram

Farklı donanım veya işlemci davranışını yazılımla taklit eder. ARM üzerinde x86 kodunu çalıştırmak buna örnektir.

Kavram

Bir VM içinde hypervisor, onun içinde de başka VM'ler çalıştırmaktır. Donanım özelliklerinin iç katmana aktarılması gerekir.

Linux Containers

Ayrı Linux kullanıcı alanları sağlar; host çekirdeğini paylaşır. Her konteyner ayrı bir VM gibi kendi çekirdeğini çalıştırmaz.

Kavram

Bir süreci ve bağımlılıklarını yalıtılmış ortamda çalıştırır. Aynı host üzerindeki konteynerler genellikle aynı çekirdeği paylaşır.

Virtual Desktop Infrastructure

Kullanıcı masaüstlerinin merkezi sunucularda çalıştırılıp uzaktan sunulmasıdır.

Kavram

Uygulamayı işletim sisteminden veya yerel kurulum bağımlılıklarından soyutlayarak sunma yaklaşımıdır.

Kavram

Fiziksel depolama kaynaklarını mantıksal havuzlar ve diskler halinde sunar.

Kavram

Fiziksel ağ üzerinde bağımsız mantıksal ağlar ve ağ hizmetleri oluşturur.

Virtual Central Processing Unit

VM'e sunulan işlemci yürütme kaynağıdır; her vCPU mutlaka kendisine ayrılmış fiziksel çekirdek değildir.

Virtual Random Access Memory

VM'e tanımlanan bellektir; fiziksel hostun RAM kapasitesi ve bellek yönetim politikalarıyla desteklenir.

VMware bileşen adı

ESXi'nin kaynak zamanlama, bellek, depolama ve ağ işlerini yöneten temel katmanıdır.

Kavram; vmk arayüzü

Yönetim, vMotion veya IP depolama gibi ESXi trafiğini taşır; VM'in kendi sanal ağ kartından farklıdır.

Virtual Switch

VM ağ kartlarını ve fiziksel uplinkleri mantıksal olarak birbirine bağlar.

Kavram

Sanal switch üzerinde VM'lere ortak VLAN ve ağ ilkeleri uygulayan bağlantı grubudur.

vSphere Distributed Switch

Birden çok ESXi hostunun sanal ağ yapılandırmasını merkezi olarak yönetir.

Kavram

Sanal veya fiziksel switch'i başka ağa taşıyan bağlantıdır; ESXi'de çoğunlukla fiziksel NIC üzerinden sağlanır.

VMware özellik adı

VM'in çalışma durumunu uygun koşullarda başka hosta taşır; host arızasından sonra yeniden başlatma işinden farklıdır.

VMware özellik adı

VM çalışırken disklerini başka datastore'a taşımayı sağlar.

Distributed Resource Scheduler

vSphere kümesinde VM yerleşimini ve kaynak dengesini yönetir; uygun politikalarda vMotion önerir veya uygular.

vSphere High Availability

Host arızası gibi durumlarda etkilenen VM'leri uygun başka hostta yeniden başlatır. Sıfır kesinti garantisi değildir.

Fault Tolerance

Bir bileşen bozulduğunda hizmetin sürmesini hedefler. vSphere FT, desteklenen VM'ler için ikincil yürütme kopyası tutar.

Kavram

Standart işletim sistemi ve ayarları içeren, yeni VM üretmekte kullanılan hazırlanmış imajdır.

Kavram

Mevcut VM'den üretilen yeni VM'dir. Tam kopya ile kaynağa bağımlı bağlantılı kopya farklıdır.

Kavram

VM, ağ, disk ve gerekli ayarların kullanıma hazır hale getirilmesidir.

Kavram

CPU ve bellek kaynaklarının VM grupları için ortak politikalarla yönetildiği mantıksal yapıdır.

Kavramlar

Reservation ayrılan asgari kaynağı, limit üst sınırı, shares ise kaynak çekişmesindeki göreli payı belirler.

Kavram

VM'lere tanımlanan toplam kaynağın fiziksel kapasiteyi aşmasıdır; eşzamanlı gerçek kullanım artınca darboğaz oluşturabilir.

VMware performans metriği

VM çalışmaya hazırken fiziksel işlemcide zamanlanmayı beklediği süredir. Yüksek değer CPU çekişmesine işaret edebilir.

Kavram

Hypervisorun konuk içindeki sürücü yardımıyla belleği geri istemesidir; aşırı bellek baskısı performansı etkileyebilir.

Kavram

Hostta bakım yapılabilmesi için VM'lerin taşındığı veya durdurulduğu kontrollü durumdur.

VMware vSAN (Virtual SAN)

ESXi hostlarındaki yerel doğrudan bağlı diskleri (SSD/NVMe/HDD) küme genelinde paylaşılan tek bir mantıksal veri deposunda (datastore) birleştiren VMware yazılım tanımlı depolama (SDS) mimarisidir.

Storage Area Network

Sunuculara genellikle blok seviyesinde ortak depolama sunan ağdır. Bağlanan alan işletim sistemine disk gibi görünür; FC veya iSCSI kullanılabilir.

Network Attached Storage

Dosya ve klasörleri ağ üzerinden paylaşan depolama sistemidir. SMB ve NFS yaygın erişim protokolleridir.

Direct Attached Storage

Sunucuya doğrudan bağlı disktir; ayrı bir depolama ağı üzerinden sunulmaz.

Kavram

Veriyi adreslenebilir bloklar olarak sunar. Dosya sistemini genellikle erişen işletim sistemi yönetir.

Kavram

Veriyi dosya ve klasör olarak sunar; paylaşım ve dosya sistemi yönetimi sunucu tarafındadır.

Kavram

Veriyi anahtar, içerik ve metadata içeren nesneler olarak saklar. S3 örnektir; normal disk dosya sistemiyle aynı arayüz değildir.

Internet Small Computer System Interface

SCSI depolama komutlarını TCP/IP üzerinden taşır. SAN kurmak için kullanılabilen bir protokoldür; SAN'ın kendisi değildir.

Small Computer System Interface

Bilgisayarın disk gibi aygıtlarla iletişim kurmasını sağlayan standart ailesidir. iSCSI bu komutları ağda taşır.

Kavram

iSCSI depolamasına bağlanan taraftır. VMware ortamında genellikle ESXi hostu bu rolü üstlenir.

Kavram

iSCSI üzerinden disk kaynağını istemcilere sunan taraftır. Depolama dizisi veya Windows Server gibi bir sunucu olabilir.

iSCSI Qualified Name

iSCSI initiator veya target'ı adlandıran tanımlayıcı biçimidir; IP adresinden ayrı bir kimliktir.

Logical Unit Number

SCSI mantıksal birimini tanımlar; günlük kullanımda sunucuya sunulan mantıksal disk için de “LUN” denir.

Kavram

ESXi'nin fiziksel ağ kartlarını kullanarak iSCSI bağlantısı kurmasını sağlayan yazılım bileşenidir.

VMware aygıt adlandırması

ESXi'de depolama adaptörleri vmhba adlarıyla görünür. vmhba65 bir örnektir; numarası her ortamda aynı olmak zorunda değildir.

ESXi servis adı

ESXi'nin yazılımsal iSCSI işleyişiyle ilişkili servistir; iSCSI adaptör sorunları incelenirken loglarda görülür.

Kavram

VM diskleri ve diğer VM dosyalarının tutulduğu mantıksal depolama alanıdır. Yerel veya paylaşımlı depolamaya dayanabilir.

Kavram

Birden fazla hostun erişebildiği depolamadır. Aynı diske güvenli eşzamanlı yazma için uygun dosya sistemi veya koordinasyon gerekir.

Virtual Machine File System

ESXi hostlarının blok depolamadaki ortak datastore'u kullanabilmesini sağlayan küme dosya sistemidir.

Virtual Machine Disk

VM'in disk verilerinin saklandığı VMware disk biçimidir; datastore ile aynı şey değildir.

Network File System

Dosyaları ağ üzerinden erişilebilir kılan protokoldür. Linux paylaşımı ve ESXi datastore erişiminde kullanılabilir.

Server Message Block

Windows dosya/klasör paylaşımlarında yaygın olan protokoldür; NAS sistemleri de sunabilir.

Fibre Channel

SAN ortamlarında düşük gecikmeli blok erişimi için kullanılan bağlantı ve protokol ailesidir.

Host Bus Adapter

Sunucuyu depolama altyapısına bağlayan adaptördür; FC HBA örnektir.

World Wide Name

Fibre Channel gibi ortamlarda port veya düğümleri tanımlayan benzersiz kimliktir.

Kavram

FC switch üzerinde hangi port veya kimliklerin iletişim kurabileceğini sınırlar.

Kavram

Depolama sisteminde belirli LUN'ların yalnızca yetkili sunuculara gösterilmesidir.

Multipath I/O

Aynı depolamaya birden fazla yol sağlar; yapılandırmaya göre yol arızasına dayanıklılık ve yük dağılımı sunar.

Redundant Array of Independent Disks

Diskleri performans, kapasite veya arıza toleransı için birleştirir. RAID yedek değildir; RAID 0 yedeklilik sağlamaz.

Striping

Veriyi en az iki diske dağıtır. Kapasite ve performans sağlar ama tek disk arızası tüm diziyi kaybettirebilir.

Mirroring

Aynı veriyi birden fazla diskte tutar. İki eşit diskli düzende kullanılabilir kapasite bir disk kadardır.

Single distributed parity

En az üç diskle tek disk arızasını tolere eder. Eşit disklerde kullanılabilir kapasite yaklaşık (N−1) disk kadardır.

Dual distributed parity

En az dört diskle iki disk arızasını tolere eder. Eşit disklerde kullanılabilir kapasite yaklaşık (N−2) disk kadardır.

RAID 1 + RAID 0

En az dört diskle aynalı çiftleri şeritler. Arıza toleransı hangi disklerin bozulduğuna bağlıdır; aynı çift tamamen kaybedilemez.

Kavram

Eksik veriyi belirli arıza sınırları içinde yeniden oluşturmak için hesaplanan ek bilgidir.

Kavram

RAID dizisindeki arızalı diskin yerine yeniden oluşturmayı başlatmak üzere ayrılmış disktir.

Kavram

Arızalı disk yerine takılan diske verinin sağlam disk/parite bilgisiyle yeniden yazılmasıdır.

Kavram

Mantıksal disk büyük görünse de fiziksel alan yazılan veri kadar tüketilir. Havuz doluluğunun ayrıca izlenmesi gerekir.

Kavram

Sanal disk kapasitesini oluşturma sırasında depolama havuzundan ayırır; thin provisioning'den farklıdır.

Input/Output Operations Per Second

Depolamanın bir saniyede tamamladığı okuma/yazma sayısıdır; blok boyutu ve gecikmeyle birlikte değerlendirilir.

Kavram

Bir depolama isteğinin tamamlanma süresidir; yüksek IOPS her zaman düşük gecikme demek değildir.

Kavram

Diskin veya sistemin belirli andaki durumuna dönmeyi sağlar. Çoğu VM snapshot'ı temel diske bağlıdır; bağımsız yedek yerine geçmez.

Kavram

Veri kaybından sonra geri dönebilmek için tutulan korunan kopyadır. Asıl değeri başarılı geri yükleme testiyle kanıtlanır.

Kavram

Yedekten kullanılabilir veri veya sistem elde etme işlemidir.

Kavram

Veri değişikliklerinin başka sisteme aktarılmasıdır. Yanlış silmeyi de çoğaltabileceğinden yedeğin yerini tutmaz.

Recovery Point Objective

Zaman cinsinden kabul edilebilir veri kaybıdır. RPO 15 dakika ise en fazla yaklaşık son 15 dakikalık veri kaybı hedeflenir.

Recovery Time Objective

Kesintiden sonra hizmetin ne kadar sürede geri getirileceğine ilişkin hedeftir.

Kavram

Üç veri kopyası, iki farklı ortam türü ve bir uzak kopya tutmayı öneren yaklaşımdır.

Kavram

Belirlenmiş süre boyunca silinmesi veya değiştirilmesi engellenen yedektir.

Kavram

Yedek, log veya verinin ne kadar süre tutulacağını belirleyen politikadır.

Kavram

Aynı içerik bloklarını tekrar tekrar saklamak yerine ortak kopyayla temsil ederek alan tüketimini azaltır.

Kavram

Veriyi daha az alan kullanacak biçimde kodlamaktır; CPU maliyeti ve geri açma davranışı vardır.

IOPS vs Throughput (MB/s)

Depolama performansının iki temel metriğidir. IOPS bir saniyede tamamlanan bağımsız I/O işlem adedini (küçük rastgele erişimler ve veritabanları için kritik), Throughput ise birim zamanda aktarılan toplam veri hacmini (MB/s; yedekleme ve büyük blok aktarımları için kritik) ölçer.

Write Once, Read Many

Verinin depolama alanına yazıldıktan sonra belirlenen saklama süresi boyunca hiçbir kullanıcı, yönetici veya fidye yazılımı (ransomware) tarafından silinmesini ya da üzerine yazılmasını engelleyen regülasyon ve güvenlik standardıdır.

Kavram

Diğer sistemlere hizmet veren bilgisayar veya yazılımdır; fiziksel sunucu ile sunucu süreci bağlama göre ayrılır.

Kavram

Sunucu, ağ, depolama, enerji ve soğutma altyapısının birlikte işletildiği tesistir.

Kavram

Sunucu ve ağ cihazlarını standart ölçülerle yerleştirmeye yarar. Yalnızca kapasite değil güç ve soğutma da planlanır.

Rack Unit

1U = 44,45 mm'dir. 2U sunucu iki birim dikey alan kaplar; bütün rack'ler 42U olmak zorunda değildir.

Central Processing Unit

Program komutlarını yürütür. Çekirdek sayısı, mimari ve iş yükü performansı birlikte etkiler.

Kavram

İşlemci içindeki yürütme birimidir; mantıksal işlemci veya vCPU ile birebir eş anlamlı değildir.

Kavram

Anakart üzerinde fiziksel işlemcinin takıldığı yuvadır. Ağ socket'i farklı bir kavramdır.

Random Access Memory

Çalışan programların geçici verisini tutar; güç kesilince içeriği normalde kaybolur.

Dual In-line Memory Module

Sunucunun anakartındaki RAM yuvalarına takılan bellek kartıdır.

Error-Correcting Code

ECC bellek belirli bellek hatalarını algılar ve bazılarını düzeltir; her hatayı önlemez.

Non-Uniform Memory Access

İşlemcinin yerel belleğe erişiminin uzak soketteki belleğe erişimden farklı maliyetli olduğu mimaridir.

Hard Disk Drive

Dönen plakalarla veri saklar; mekanik hareketler özellikle rastgele erişimde gecikme oluşturur.

Solid State Drive

Hareketli parça olmadan flash bellekle veri saklar. Kapasite, dayanıklılık ve arayüz ayrı özelliklerdir.

Non-Volatile Memory Express

Düşük gecikmeli flash depolama için tasarlanmış protokoldür; yerel SSD'lerde genellikle PCIe kullanır.

Serial ATA; ATA: AT Attachment

Diskleri sisteme bağlayan arayüz standardıdır; SSD veya HDD bu arayüzü kullanabilir.

Serial Attached SCSI

Sunucu depolamasında kullanılan, SCSI komutlarını taşıyan seri arayüzdür.

Peripheral Component Interconnect Express

Ağ kartı, HBA ve NVMe gibi bileşenleri işlemci/anakarta bağlar.

Network Interface Card

Sunucunun ağa bağlanmasını sağlayan bileşendir. Sanal karşılığı vNIC olarak anılır.

Power Supply Unit

Elektrik girişini sistem bileşenlerinin kullanacağı güce dönüştürür; sunucularda yedekli olabilir.

Uninterruptible Power Supply

Elektrik kesildiğinde kısa süre enerji sağlar ve kontrollü kapanışa veya jeneratöre geçişe zaman kazandırır.

Power Distribution Unit

Rack içindeki cihazlara elektrik dağıtır; bazı modeller tüketimi ölçer ve çıkışları uzaktan yönetir.

Kavram

Desteklenen bileşenin sistemi tamamen kapatmadan değiştirilebilmesidir; işlem için üretici prosedürü izlenir.

Baseboard Management Controller

Sunucu işletim sistemi çalışmasa da güç, sensör ve konsol gibi yönetim işlerini sağlar.

Integrated Lights-Out

HPE sunucularının donanım seviyesindeki uzaktan yönetim teknolojisidir.

Integrated Dell Remote Access Controller

Dell sunucularında işletim sisteminden bağımsız donanım yönetimi sağlar.

Kavram

Donanım bileşeninin temel işleyişini kontrol eden yazılımdır; işletim sistemi sürücüsüyle aynı değildir.

Basic Input/Output System / Unified Extensible Firmware Interface

Donanımı başlatır ve işletim sistemi yükleyicisine geçiş sağlar. UEFI, eski BIOS yaklaşımının modern alternatifidir.

Tarihsel: Advanced RISC Machines; mimari adı

Apple Silicon gibi işlemcilerde kullanılan mimari ailesidir. ARM ve x86 ikilileri doğrudan aynı komut kümesini kullanmaz.

x86 64-bit; AMD64 olarak da bilinir

Intel ve AMD sunucularında yaygın işlemci mimarisidir. ARM64 ile aynı değildir.

Reduced Instruction Set Computer

İşlemci tasarım yaklaşımıdır; ARM adındaki tarihsel açılımda da yer alır.

Kavram

Cihazların veri alışverişi yaptığı bağlantı ve kurallar bütünüdür.

Local Area Network

Ofis veya veri merkezi gibi sınırlı alandaki cihazları bağlayan ağdır.

Wide Area Network

Uzak lokasyonlardaki ağları birbirine bağlar; internet büyük bir ağlar arası yapıdır.

Internet Protocol

Paketlerin ağlar arasında adreslenmesini ve yönlendirilmesini sağlar; tek başına teslim garantisi vermez.

Internet Protocol version 4

10.10.20.10 gibi noktalı ondalık adresler kullanır.

Internet Protocol version 6

IPv4'e göre çok daha geniş adres alanı sağlar; iki protokol bir süre birlikte çalışabilir.

Transmission Control Protocol

Uygulamaya sıralı ve güvenilir bayt akışı sunar; yeniden iletim ve akış/tıkanıklık kontrolü yapar.

User Datagram Protocol

Bağlantı kurmadan datagram taşır. Teslim ve sıralama garantisi sağlamaz; gerektiğinde uygulama ek mekanizma kurar.

Transmission Control Protocol / Internet Protocol

IP ve TCP başta olmak üzere internet iletişimini sağlayan protokoller bütününü ifade eder.

Open Systems Interconnection

Ağ iletişimini 7 kavramsal katmanda tanımlar: L1 Fiziksel (kablo/sinyal), L2 Veri Bağlantısı (Ethernet/MAC), L3 Ağ (IP/yönlendirme), L4 Taşıma (TCP/UDP/portlar), L5 Oturum, L6 Sunum (şifreleme/veri biçimi), L7 Uygulama (HTTP/DNS). Ağ sorunlarını katman katman izole etmede temel referanstır.

Media Access Control

Ethernet gibi ağlarda arayüzleri tanımlamak için kullanılır. IP adresinin yerine geçmez.

Address Resolution Protocol

IPv4 yerel ağında hedef IP için kullanılacak MAC adresini bulur.

Kavram

Ethernet çerçevelerini uygun portlara iletir. L3 switch ek olarak yönlendirme de yapabilir.

Kavram

Farklı IP ağları arasında paketleri yönlendirme tablosuna göre iletir.

Kavram

Paketin hedef ağa hangi sonraki atlama üzerinden gideceğinin belirlenmesidir.

Kavram

Hedef ağları, sonraki atlamaları ve arayüzleri içeren tablodur.

Kavram

Daha özel bir yol bulunmayan uzak hedeflere paket gönderilirken kullanılan yönlendiricidir.

Kavram

Bir IP adres bloğunun mantıksal ağ bölümüdür. Farklı alt ağlar arasındaki iletişim genellikle yönlendirme gerektirir.

Kavram

IPv4 adresinin ağ kısmını belirtir. 255.255.255.0 maskesi /24 önekiyle eşdeğerdir.

Classless Inter-Domain Routing

192.168.189.0/24 gibi önek uzunluklarıyla adres bloklarını belirtme ve yönlendirme yaklaşımıdır.

Kavram

IPv4'te 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 ve 192.168.0.0/16 gibi internette genel yönlendirilmeyen adreslerdir.

Kavram

Küresel internet adresleme alanında kullanılan adrestir; erişilebilir olması güvenlik kuralları ve yönlendirmeye de bağlıdır.

Kavram

Arayüze kalıcı şekilde atanan veya sabit tutulması sağlanan IP adresidir.

Dynamic Host Configuration Protocol

IP adresi, ağ geçidi ve DNS gibi ayarları istemcilere otomatik dağıtır.

Domain Name System

Alan adları hakkında kayıt döndüren dağıtık sistemdir; adın IP'ye çözülmesi temel kullanım örneğidir.

Kavram

İstemci adına DNS yanıtını bulur ve çoğunlukla önbelleğe alır.

Kavram

Bir DNS bölgesinin asıl kayıtlarını sunan sunucudur.

Kavram

Belirli alan adları için kayıtların yönetildiği idari bölümdür.

DNS kayıt türleri

A kaydı adı IPv4 adresine, AAAA kaydı IPv6 adresine bağlar.

Canonical Name

Bir alan adının başka bir alan adının takma adı olduğunu belirtir. HTTP yönlendirmesi değildir.

Pointer

IP adresinden alan adına ters çözümleme için kullanılır.

Mail Exchange

Bir alan adına gelen e-postayı kabul eden sunucuları ve önceliklerini belirtir.

Fully Qualified Domain Name

Host ve alan adını tam hiyerarşisiyle belirtir; site.ulwus.com bir örnektir.

Time To Live

DNS kaydının veya cache girdisinin ne kadar süre saklanabileceğini belirtir. Elektronikteki TTL farklıdır.

Time To Live

IPv4 paketinin router geçişlerinde azaltılan alanıdır; sıfır olunca paket düşürülür. DNS TTL gibi saniyelik cache süresi değildir.

Virtual Local Area Network

Aynı fiziksel switch üzerinde ayrı L2 yayın alanları oluşturur. VLAN ayrımı tek başına firewall kuralı değildir.

Kavramlar

Access port tipik olarak tek VLAN'a uç cihaz bağlar; trunk port birden çok VLAN'ın etiketli trafiğini taşıyabilir.

Kavram

Yönetim, uygulama ve depolama gibi trafiği ayrı ağlara ayırır; erişim kurallarıyla birlikte yalıtım sağlar.

Software-Defined Networking

Ağ kontrolünü veri iletiminden mantıksal olarak ayırıp yazılımla yönetilebilir hâle getiren yaklaşımdır.

Network Functions Virtualization

Firewall ve router gibi ağ işlevlerini özel donanım yerine yazılım olarak çalıştırır.

Network Address Translation

Paketlerdeki IP adreslerini, bazı türlerinde portları da değiştirerek adres alanları arasında iletişim sağlar.

Kavram

TCP/UDP üzerindeki servis uçlarını ayırır. 443/TCP ile 443/UDP ayrı uçlardır.

Kavram

Programın ağ iletişimi için kullandığı işletim sistemi arayüzüdür; çoğunlukla IP ve port bilgileriyle ilişkilidir.

Hypertext Transfer Protocol

İstemci ile sunucu arasında istek ve yanıt alışverişi yapar. Web ve API iletişiminde kullanılır.

HTTP over TLS; yaygın ad: HTTP Secure

HTTP iletişimini TLS ile korur. İçeriği aktarımda korur; uygulamanın her açıdan güvenli olduğunu garanti etmez.

Internet Control Message Protocol

Ağ hata ve tanılama mesajlarını taşır; ping çoğunlukla ICMP Echo kullanır.

Maximum Transmission Unit

Bir bağlantıda parçalanmadan taşınabilen ağ paketi boyutu sınırıdır; yol boyunca uyumsuzluk sorun yaratabilir.

Kavram

Bir bağlantının taşıma kapasitesidir. Gerçekte elde edilen aktarım hızı olan throughput ile aynı olmayabilir.

Kavram

Birim zamanda tamamlanan veri veya iş miktarıdır; MB/s ya da istek/s gibi birimlerle ölçülür.

Kavram

Bir işlem veya iletişimin tamamlanması için geçen süredir.

Round-Trip Time

Bir isteğin gidip yanıtın geri gelmesi arasındaki süredir.

Kavram

Gönderilen ağ paketlerinin bir kısmının hedefe ulaşmamasıdır; yeniden iletim ve gecikmeye yol açabilir.

Kavram

Paketlerin ulaşma sürelerinin dalgalanmasıdır; ses/video görüşmelerinde önemlidir.

Kavram

Cihaz ve ağların nasıl bağlandığını gösteren fiziksel veya mantıksal düzendir.

Kavram

Host, vCenter ve cihaz yönetim trafiğinin taşındığı ağdır; uygulama trafiğinden ayrılabilir.

Kavram

iSCSI gibi depolama trafiğine ayrılan ağdır; performans ve güvenlik için diğer trafikten ayrılır.

Border Gateway Protocol

İnternetin ve büyük otonom sistemlerin (AS) omurgasını oluşturan temel dinamik yönlendirme protokolüdür. Telekomünikasyon operatörleri, veri merkezleri arası bağlantılar ve AWS Direct Connect gibi hibrit bulut mimarilerinde kullanılır.

Virtual Extensible LAN

Katman 2 Ethernet çerçevelerini Katman 4 UDP paketleri içine kapsülleyerek mevcut Katman 3 IP ağı üzerinde 16 milyon adede kadar yalıtılmış sanal ağ segmenti oluşturulmasını sağlayan veri merkezi ve SDN overlay teknolojisidir.

Simple Network Management Protocol

Ağ anahtarları, yönlendiriciler, sunucular ve UPS cihazlarının sağlık durumlarını, arayüz trafik sayaçlarını ve donanım alarmlarını merkezi izleme sistemlerine (NMS) aktarmak için kullanılan yönetim protokolüdür.

Kavram

Trafiğe kaynak, hedef, protokol, port veya uygulama kurallarına göre izin verir ya da engeller.

Demilitarized Zone

Dışarıdan erişilen servisleri iç ağdan ayıran bölgedir. Güvenliği, ağlar arasındaki erişim kurallarıyla birlikte sağlanır.

Access Control List

Hangi kimlik veya trafiğin hangi kaynağa erişebileceğini belirleyen kurallar listesidir.

Kavram

Aktif bağlantıları takip eder ve dönüş trafiğini bu duruma göre değerlendirir.

Web Application Firewall

HTTP isteklerini uygulama düzeyinde filtreler; SQL injection gibi saldırı örüntülerini engellemede kullanılır.

Virtual Private Network

Açık veya paylaşımlı ağ üzerinden kontrollü, genellikle şifreli bir bağlantı tüneli kurar.

Ürün/proje adı

Uzak kullanıcı veya ağların kontrollü VPN bağlantısı kurmasını sağlar; TripMind'da yönetim erişimi için kullanılmış.

Transport Layer Security

İletişimde şifreleme, bütünlük ve kimlik doğrulama sağlar. HTTPS'in güvenlik katmanıdır.

Secure Sockets Layer

TLS'in eski öncülüdür. Günlük dilde “SSL sertifikası” dense de modern bağlantılar TLS kullanır.

Digital Certificate

Bir kimliği açık anahtarla ilişkilendirir. HTTPS'te alan adı doğrulaması ve güven zinciri için kullanılır.

Certificate Authority

Sertifika imzalayan güvenilir otoritedir; tarayıcılar güven zincirini buna göre doğrular.

Subject Alternative Name

Sertifikanın geçerli olduğu alan adları/IP'leri belirten uzantıdır. Storage Area Network anlamındaki SAN ile karıştırılmaz.

Kavram

“Kimsin?” sorusunu yanıtlar; parola, sertifika veya başka kanıtlarla kimlik kontrol edilir.

Kavram

“Neye erişebilirsin?” sorusunu yanıtlar; kimliği doğrulamak her işleme izin vermek değildir.

Identity and Access Management

Kullanıcı, rol ve izinlerin yönetimidir. AWS IAM bulut kaynaklarına kimin ne yapabileceğini belirler.

Role-Based Access Control

İzinleri tek tek kişilere vermek yerine rollere bağlar.

Kavram

Bir kullanıcıya veya servise yalnızca işini yapmak için gereken izinleri vermektir.

Multi-Factor Authentication

Parola ve cihaz doğrulaması gibi farklı türden kanıtları birlikte ister.

JSON Web Token

Kimlik/izin iddialarını taşıyan standart belirteç biçimidir. İmzalı JWT içeriği varsayılan olarak şifreli değildir.

Open Authorization 2.0 olarak anılır

Bir uygulamanın kullanıcı adına sınırlı kaynak erişimi almasını sağlar. Tek başına kullanıcı kimlik doğrulama protokolü değildir.

OpenID Connect

OAuth 2.0 üzerine kullanıcı kimliğini doğrulamak için ID token ve kurallar ekler.

Kavram

Korumalı kaynağa erişim yetkisini temsil eder; süresi, hedefi ve izin kapsamı doğrulanmalıdır.

Kavram

Parola, özel anahtar veya API anahtarı gibi korunması gereken bilgidir; kaynak koda ve loglara konmamalıdır.

Kavram

Belirli kullanıcı, anahtar veya IP için zaman aralığında izin verilen istek sayısını sınırlar.

Cross-Origin Resource Sharing

Tarayıcının farklı origin'e yapılan isteklerin yanıtını JavaScript'e açıp açmayacağını belirler. Firewall veya kimlik doğrulama değildir.

Kavram

Şema, host ve port üçlüsüdür. Farklı port aynı alan adında olsa bile origin'i değiştirebilir.

Kavram

Güvensiz birleştirilen sorguya saldırgan SQL kodu eklemesidir; parametreli sorgular temel önlemdir.

Cross-Site Scripting

Güvensiz içerikle tarayıcıda saldırgan kodu çalıştırılmasıdır; bağlama uygun kaçış ve güvenli DOM işlemleri önemlidir.

Cross-Site Request Forgery

Kullanıcının mevcut oturumuyla istemediği işlemin tetiklenmesidir; token ve uygun cookie politikalarıyla azaltılır.

Distributed Denial of Service

Çok sayıda kaynaktan trafik veya işlem yükü oluşturarak hizmeti kullanılamaz hâle getirme saldırısıdır.

Kavramlar

İlki disk veya yedekteki veriyi, ikincisi ağdan taşınan veriyi korur; farklı tehditleri ele alırlar.

Kavram

Gereksiz servisleri kapatma, izinleri daraltma ve güvenli ayarlar uygulama sürecidir.

Kavram

Güncellemeleri değerlendirme, test etme, dağıtma ve sonucunu izleme sürecidir.

Mutual Transport Layer Security

Yalnızca istemcinin sunucuyu değil, sunucunun da istemcinin dijital sertifikasını doğruladığı iki yönlü TLS kimlik doğrulama standardıdır. Mikroservisler arası Zero Trust iletişimde ve Service Mesh mimarilerinde standarttır.

Zero Trust Architecture

Ağ sınırının içinde veya dışında olmasına bakılmaksızın hiçbir kullanıcı, cihaz veya servise varsayılan olarak güvenilmemesi, her erişim isteğinin sürekli kimlik denetimi ve yetkilendirmeden geçmesi gerektiğini savunan ('asla güvenme, daima doğrula') modern güvenlik yaklaşımıdır.

Single Sign-On

Kullanıcının tek bir kimlik bilgisi setiyle oturum açarak, merkezi kimlik sağlayıcı (IdP) üzerinden yetkili olduğu birden fazla bağımsız kurumsal uygulamaya ve bulut konsoluna tekrar şifre girmeden erişebilmesini sağlayan kimlik doğrulama mekanizmasıdır.

Security Assertion Markup Language (SAML 2.0)

Kurumsal ortamlarda Kimlik Sağlayıcı (IdP; örn. Okta, Azure AD) ile Servis Sağlayıcı (SP) arasında XML tabanlı kimlik doğrulama ve yetkilendirme belirteçlerini güvenli şekilde aktarmak için kullanılan federasyon protokolüdür.

Common Vulnerabilities and Exposures

Yazılım ve donanımlarda halka açık olarak keşfedilen güvenlik açıklarına dünya çapında tekil bir kimlik (örn. CVE-2024-12345) atayarak güvenlik taramalarında, yama yönetiminde ve zafiyet raporlamalarında ortak bir referans dili sunan standarttır.

Common Vulnerability Scoring System

Bir güvenlik açığının şiddetini, etki derecesini ve sömürülebilirlik kolaylığını 0.0 ile 10.0 arasında puanlayarak riskin önceliğini (Düşük, Orta, Yüksek, Kritik) belirlemeyi sağlayan endüstri standardı değerlendirme çerçevesidir.

Kavram

Veritabanı parolaları, API anahtarları ve özel TLS sertifikalarının kaynak kodlarda veya yapılandırma dosyalarında düz metin olarak tutulması yerine HashiCorp Vault veya AWS Secrets Manager gibi kasalarda şifreli, denetlenebilir ve otomatik rotasyonla saklanması disiplinidir.

Operating System

Donanımı yönetir ve uygulamalara süreç, bellek, dosya ve ağ hizmetleri sunar.

Çekirdek/ekosistem adı

Linux çekirdeğini kullanan sistemler ailesidir. Ubuntu ve RHEL farklı dağıtımlardır.

Kavram

İşletim sisteminin donanım, bellek ve süreçleri yöneten temel bölümüdür.

Kavram

Çekirdek, paket yöneticisi, araçlar ve bakım politikalarıyla sunulan işletim sistemi bütünüdür.

Dağıtım adı

Sunucu ve masaüstünde kullanılan Linux dağıtımıdır; paket ve servis yönetimi için araçlar içerir.

Red Hat Enterprise Linux

Red Hat'in kurumsal destek ve yaşam döngüsü sunan Linux dağıtımıdır.

Community ENTerprise Operating System; proje adı

Red Hat Enterprise Linux tabanlı, sunucularda yaygın Linux ailesidir. Eski CentOS Linux ile CentOS Stream aynı yayın modeli değildir.

Microsoft ürün adı

DNS, yönlendirme ve iSCSI Target gibi roller sunabilen sunucu işletim sistemidir.

Kavram

Sistem genelinde geniş yönetim yetkileri olan hesaptır. Günlük her işlemi root ile yapmak gerekmez.

Komut adı

İzin verilen komutları başka kullanıcı, çoğunlukla root yetkisiyle çalıştırır.

Kavram

Yazdığın komutları yorumlayıp programları çalıştıran arayüzdür.

Bourne Again SHell

Linux sistemlerinde komut çalıştırma ve tekrar eden işleri otomatikleştirme için kullanılır.

Command-Line Interface

İşlemleri metin komutlarıyla yapmayı sağlar; otomasyon ve uzaktan yönetimde önemlidir.

Graphical User Interface

Pencere, menü ve düğmelerle etkileşim sağlayan arayüzdür.

Secure Shell

Uzak sisteme şifreli bağlantıyla komut çalıştırma ve yönetim erişimi sağlar.

Secure Copy

SSH altyapısıyla dosya aktarımı yapan araçtır. Güncel uygulamalarda aktarım için SFTP kullanılabilir.

SSH File Transfer Protocol

Dosyaları SSH üzerinden güvenli şekilde yönetir ve aktarır; FTPS ile aynı değildir.

Kavram

Çalışmakta olan program örneğidir; kendi kaynakları ve süreç kimliği bulunur.

Process ID

İşletim sisteminin çalışan bir sürece verdiği sayısal kimliktir.

Kavram

Kullanıcı etkileşimi beklemeden arka planda çalışan hizmettir; DNS veya PostgreSQL servisi örnektir.

Linux bileşen adı

Birçok Linux dağıtımında açılış ve servis yaşam döngüsünü yönetir.

Komut adı

Servislerin durumunu görme, başlatma ve yeniden başlatma gibi işlemler için kullanılır.

Komut adı

systemd journal kayıtlarını filtreleyip görüntüler; servis hatalarını araştırmada kullanılır.

Kavram

Çalışan programa dışarıdan ayar aktaran isim/değer çiftidir. Gizli değerleri loglamamak gerekir.

Kavram

Diskte dosya, dizin ve metadata'nın nasıl saklanacağını düzenler; ext4 ve VMFS örnektir.

Kavram/işlem

Bir depolama alanını işletim sisteminin dizin ağacındaki bir noktadan erişilebilir kılar.

Kavram

Bellek sayfalarının disk üzerinde tutulmasıdır; yoğun kullanımı RAM'e göre çok daha yavaş olabilir.

Araç adı

Komutları belirlenmiş zamanlarda otomatik çalıştırır.

Komut adı

ICMP yanıtıyla erişim ve gecikmeyi test eder. Ping başarısı uygulamanın çalıştığını kanıtlamaz.

Komut adları

Paketlerin geçtiği ara yönlendiricileri belirlemeye çalışır; her cihaz yanıt vermeyebilir.

Komut adları

Alan adı kayıtlarını ve DNS çözümleme davranışını incelemek için kullanılır.

Komut adı

HTTP istekleri gönderme, başlıkları görme ve API testi yapma için kullanılan araçtır.

Komut adları

Dinleyen portları ve bağlantıları gösterir; servisin gerçekten hangi adreste dinlediğini anlamayı sağlar.

Komut adı

Ağ trafiğini paket düzeyinde incelemeyi sağlar; uygulama loglarının göstermediği iletişim sorunlarını araştırır.

Komut adları

CPU, RAM ve çalışan süreçleri canlı olarak gözlemlemeye yarar.

Komut adları

df dosya sisteminin doluluğunu, du dosya/dizinlerin kullandığı alanı gösterir.

Komut adları

chmod dosya erişim izinlerini, chown dosya sahibi ve grubunu değiştirir.

Out Of Memory / Linux OOM Killer

İşletim sisteminin veya konteyner cgroup bellek limitinin aşılması durumunda, Linux çekirdeğinin (OOM Killer) sistemi korumak için en yüksek bellek tüketen süreci (Kubernetes'te Exit Code 137 ile pod'u) zorla sonlandırması durumudur.

I/O Wait Percentage

İşlemci çekirdeğinin çalışabilir durumda olmasına rağmen, disk veya SAN/NAS depolama biriminden beklenen I/O yanıtı tamamlanmadığı için boşta (idle) kaldığı sürenin yüzdesidir; Linux sistemlerinde depolama darboğazını gösteren kritik metriktir.

System Logging Protocol (RFC 5424)

Linux ve Unix sistemlerinde, ağ cihazlarında ve hipervizörlerde sistem günlüğü mesajlarını standart bir biçimde (tesis, önem derecesi, zaman damgası) oluşturma ve yerel dosyalara veya merkezi SIEM/log sunucularına (UDP/TCP 514) iletme standardıdır.

Kavram

Hesaplama, depolama ve ağ kaynaklarının talep üzerine hizmet olarak sağlanmasıdır.

Kavram

Bir sağlayıcının çok sayıda müşteriye sunduğu bulut hizmetidir; müşteri kaynaklarının herkese açık olduğu anlamına gelmez.

Kavram

Bir kuruluşa ayrılmış, bulut benzeri self-servis ve otomasyon özellikleriyle işletilen altyapıdır.

Kavram

Özel/yerel altyapı ile genel bulutun bağlantılı ve birlikte kullanıldığı yaklaşımdır.

Infrastructure as a Service

VM, ağ ve disk gibi temel kaynaklar sağlanır; işletim sistemi ve uygulamayı müşteri yönetir.

Platform as a Service

Uygulamanı çalıştıracağın platformu sağlayıcı yönetir; altyapı yönetiminin bir kısmını üstlenir.

Software as a Service

Tamamlanmış yazılımın internet üzerinden hizmet olarak kullanılmasıdır.

Function as a Service

Olay veya çağrı üzerine fonksiyon kodu çalıştırma modelidir; Lambda örnektir.

Kavram

Sunucular vardır fakat kapasite ve sunucu yönetiminin önemli kısmını sağlayıcı üstlenir.

Amazon Web Services

EC2, S3, RDS ve IAM gibi bulut hizmetlerini sunan platformdur.

Microsoft ürün adı

Sanal makinelerden yönetilen veritabanlarına kadar bulut hizmetleri sunar.

Google Cloud Platform

Hesaplama, depolama, veri ve diğer yönetilen bulut hizmetlerini kapsar; bugün genellikle Google Cloud adı kullanılır.

Kavram

Hizmetlerin sunulduğu coğrafi bölgedir; bölge seçimi gecikme, veri konumu ve erişilebilirliği etkiler.

Availability Zone

Bir AWS bölgesi içindeki bağımsız altyapı konumudur; bir veya daha fazla veri merkezi içerebilir.

Multiple Availability Zones

Kaynakları birden fazla AZ'ye yayarak alan arızasına dayanıklılık hedefler. Uygulama ve veri tasarımı da buna uygun olmalıdır.

Kavram

Bölgesel kesintileri ele alabilir; veri çoğaltma, trafik yönlendirme ve yazma sahipliğini ayrıca çözmek gerekir.

Virtual Private Cloud

AWS içinde IP bloklarını, alt ağları ve yönlendirmeyi kontrol ettiğin mantıksal olarak yalıtılmış ağdır.

Kavram

AWS'te yönlendirme tablosunda internet gateway'e yol bulunan alt ağdır. Kaynağın internete erişimi için diğer koşullar da gerekir.

Kavram

İnternet gateway'e doğrudan yolu olmayan alt ağdır; dışarı erişim NAT veya başka kontrollü yollarla sağlanabilir.

Internet Gateway

AWS VPC ile internet arasında iletişim sağlayan bileşendir; adresleme ve rota yapılandırması gerekir.

Network Address Translation Gateway

Özel ağdaki kaynakların dış bağlantı başlatmasını sağlar; internetten kendiliğinden gelen bağlantıları doğrudan açmaz.

Kavram

Kaynağın ağ trafiğini izin kurallarıyla denetleyen stateful güvenlik kontrolüdür.

Network Access Control List

AWS alt ağına giren/çıkan trafiği stateless kurallarla denetler; dönüş trafiği ayrıca değerlendirilir.

Elastic Compute Cloud

Farklı kapasite ve özelliklerde sanal sunucu örnekleri çalıştırır.

Kavram

Bulutta oluşturulmuş belirli bir sanal sunucu veya servis örneğidir; EC2 instance buna örnektir.

Amazon Machine Image

EC2 başlatılırken kullanılan işletim sistemi ve ilgili disk/yapılandırma şablonudur.

Simple Storage Service

Dosyaları nesne olarak bucket içinde saklar. VM'e doğrudan normal blok disk gibi takılan hizmet değildir.

Kavram

S3 gibi nesne depolamalarda nesneleri düzenleyen üst düzey mantıksal alandır.

Elastic Block Store

EC2 için kalıcı blok diskler sunar. Volume genellikle belirli bir AZ'ye bağlıdır.

Elastic File System

NFS üzerinden paylaşımlı dosya erişimi sunan yönetilen hizmettir.

Relational Database Service

Veritabanı altyapısının yedekleme ve bakım gibi işlerini yönetir; uygulamanın sorgu ve veri modeli sorumluluğu sürer.

AWS dağıtım türü

Klasik Multi-AZ DB instance yapısındaki standby failover içindir, okuma trafiği sunmaz. Diğer RDS dağıtım türleri farklı olabilir.

Kavram

Okuma yükünü dağıtmak için kullanılan veritabanı kopyasıdır. Replikasyon gecikmesi ve failover davranışı ürüne göre değişir.

AWS ürün adı

Sunucu yönetmeden fonksiyon kodu çalıştırmayı sağlar; süre, kaynak ve çalışma modeli kısıtları vardır.

Ürün adı

Desteklenen AWS kaynakları için yedek planlarını, saklamayı ve geri yükleme süreçlerini yönetir.

AWS ürün adı

İçeriği uç konumlardan sunarak kaynak sunucu yükünü ve kullanıcı gecikmesini azaltabilir.

Content Delivery Network

İçeriği kullanıcılara yakın noktalarda sunan dağıtık ağdır; cache kuralları doğru tasarlanmalıdır.

AWS ürün adı

Alan adlarını çözümleme, kayıt yönetimi ve DNS temelli trafik politikaları sağlar.

Elastic Load Balancing

Trafiği sağlıklı hedeflere dağıtan yönetilen yük dengeleme hizmetleri ailesidir.

Application Load Balancer

HTTP/HTTPS trafiğini host ve yol gibi uygulama kurallarına göre hedeflere yönlendirir.

Network Load Balancer

TCP/UDP gibi taşıma katmanı trafiğini hedeflere dağıtır.

Kavram

Talebe veya politikalara göre kapasiteyi artırır/azaltır. Yeni kapasitenin hazır olması zaman alabilir.

Auto Scaling Group

EC2 örneklerinin istenen sayısını ve ölçekleme politikasını yöneten gruptur.

AWS ürün adı

AWS ve uygulama metrikleri, logları ve alarmlarını toplama/izleme için kullanılır.

AWS ürün adı

Hesapta kim, ne zaman, hangi API işlemini yaptı gibi denetim sorularını yanıtlamaya yardımcı olur.

Kavram

Bulut güvenliği sorumluluğunu sağlayıcı ile müşteri arasında ayırır; ayrım kullanılan hizmet modeline göre değişir.

AWS S3 Storage Classes & Lifecycle

Nesnelerin erişim sıklığına ve maliyetine göre Standard, Intelligent-Tiering, Standard-IA, Glacier ve Deep Archive sınıflarında saklanması ve yaşam döngüsü (lifecycle) kurallarıyla otomatik olarak daha ekonomik katmanlara taşınması mekanizmasıdır.

Development + Operations

Yazılım teslimatı ile işletimi ortak sorumluluk, otomasyon ve geri bildirimle iyileştiren yaklaşımdır; tek bir araç değildir.

Ürün/proje adı

Uygulamaları imaj olarak paketleyip konteynerde çalıştırmaya yarayan ekosistemdir.

Kavram

Uygulama ve bağımlılıklarını içeren çalıştırılabilir paket şablonudur. Çalışan örneği konteynerdir.

Dosya türü

Bir imajın hangi tabandan başlayacağını ve hangi adımlarla oluşturulacağını belirtir.

Kavram

Konteyner imajlarının saklandığı ve indirildiği servistir.

Araç adı

Bir uygulamanın servislerini, ağlarını ve disklerini tek yapılandırmada tanımlayıp birlikte çalıştırır.

Proje adı; K8s sayısal kısaltma

Konteynerli iş yüklerinin yerleşimini, ölçeklenmesini ve istenen durumunu yönetir.

Kavram

Birden çok bileşenin yerleştirilmesini, başlatılmasını ve yaşam döngüsünü koordineli yönetmektir.

Kavram

Birlikte yönetilen ve ortak iş yapan düğüm grubudur. VMware ve Kubernetes kümeleri farklı bileşen ve kurallara sahiptir.

Kavram

Bir kümenin iş yapan veya yönetim rolü üstlenen üyesidir; fiziksel ya da sanal makine olabilir.

Kavram

Kubernetes'in küme durumunu takip edip iş yüklerini yöneten bileşenleridir.

Kavram

Kubernetes pod'larının çalıştığı makinedir.

Kubernetes kavramı

Ortak ağ ve bazı kaynakları paylaşan bir veya daha fazla konteyner grubudur.

Kubernetes nesnesi

Pod kopyalarını ve kontrollü güncellemelerini yönetir; uygulamanın istenen durumunu tanımlar.

Kubernetes nesnesi

İstenen sayıda eşleşen pod'un bulunmasını sağlar; genellikle Deployment tarafından yönetilir.

Kubernetes nesnesi

Değişebilen pod'lara kararlı ağ erişimi ve servis keşfi sağlar.

Kubernetes API nesnesi

Dış HTTP(S) trafiği için kuralları tanımlar. Gerçek yönlendirme için bir controller gerekir.

Kavram

Kümedeki adları ve kaynakları gruplar. Tek başına güçlü bir güvenlik sınırı değildir.

Kubernetes nesnesi

Uygulama ayarlarını imajdan ayrı tutar.

Kubernetes nesnesi

Parola ve token gibi bilgileri taşır. Base64 kodlama şifreleme değildir; erişim ve saklama güvenliği ayrıca yapılandırılır.

PersistentVolume / PersistentVolumeClaim

PV depolama kaynağını, PVC uygulamanın bu kaynağı kullanma talebini temsil eder.

Kavram

Konteynerin yeniden başlatılmasını gerektiren bir durumda olup olmadığını denetler.

Kavram

Pod'un servis trafiği kabul etmeye hazır olup olmadığını denetler; başarısızlık her zaman restart anlamına gelmez.

Horizontal Pod Autoscaler

Metriklere göre pod kopya sayısını değiştirir.

Komut adı

Küme API'siyle iletişim kurup kaynakları görüntüler ve yönetir.

YAML Ain't Markup Language

Kubernetes ve otomasyon dosyalarında kullanılan okunabilir veri biçimidir; girinti yapısal anlam taşır.

Infrastructure as Code

Altyapıyı elle tıklamak yerine sürümlenebilir tanımlarla oluşturma ve yönetme yaklaşımıdır.

Ürün/proje adı

Kaynakların istenen durumunu tanımlayıp sağlayıcı API'leri üzerinden yönetir.

Kavram

Terraform tanımlarıyla gerçek kaynakların eşleşmesini tutar; hassas bilgi içerebilir ve korunmalıdır.

Komut/işlem adları

Plan yapılacak farkları gösterir; apply onaylanan kaynak değişikliklerini gerçekleştirir.

Kavram

Gerçek sistemin tanımlanan veya beklenen yapılandırmadan uzaklaşmasıdır.

Continuous Integration

Kod değişikliklerinin sık birleştirilip otomatik kontrollerden geçirilmesidir.

Continuous Delivery / Continuous Deployment

Delivery yayına hazır çıktı ve gerekirse insan onayı; deployment uygun değişikliklerin otomatik canlıya alınmasıdır.

Kavram

Derleme, test ve dağıtım adımlarını birbirine bağlayan süreçtir.

Proje adı

Kod geçmişini, değişiklikleri ve dalları izler. GitHub ile aynı şey değildir.

Platform adı

Kod depoları, incelemeler, sorun takibi ve otomasyon hizmetleri sunar.

Ürün adı

Kod değişikliği gibi olaylarda test, derleme ve dağıtım işlerini çalıştırır.

Kavram

Dosyaları ve Git geçmişini tutan projedir. Spring repository sınıfıyla farklı bağlamdadır.

Pull Request

Bir dalın değişikliklerini inceleme ve hedef dala birleştirme sürecidir.

Kavram

Kaynak kodunu çalıştırılacak veya yayınlanacak çıktıya dönüştürür. Örneğin Vite, yayın çıktısını dist klasörüne üretir.

Kavram

Build sonucunda oluşan JAR, imaj veya statik dosya paketidir.

Kavram

Bir yazılım sürümünün çalışacağı ortama yerleştirilip etkinleştirilmesidir.

Kavram

Sorunlu dağıtımdan sonra çalışan önceki sürüme dönmektir. Veritabanı şeması değişimleri ayrıca planlanmalıdır.

Platform adı

Web uygulamalarının build ve dağıtım süreçlerini yönetir; DasDas'ın CI/CD akışında kullanılmış.

Container Network Interface

Kubernetes ve diğer konteyner çalışma zamanlarının ağ eklentileriyle (Calico, Flannel, Cilium, AWS VPC CNI) standart bir şekilde haberleşmesini, pod'lara IP tahsis edilmesini ve ağ yönlendirmelerinin yönetilmesini sağlayan CNCF şartnamesidir.

Container Storage Interface

Konteyner orkestratörlerinin (Kubernetes) harici blok ve dosya depolama sağlayıcılarıyla (AWS EBS, VMware vSAN, Ceph) standartlaştırılmış eklentiler aracılığıyla kalıcı birim (PV) bağlamasını ve dinamik hacim yönetimini sağlayan arayüz standardıdır.

Custom Resource Definition

Kubernetes API'sini genişleterek Pod veya Service gibi yerleşik nesnelerin yanına kuruluşa veya uygulamaya özel yeni kaynak türleri tanımlamayı sağlayan bildirimsel mekanizmadır; Kubernetes Operatörlerinin temelini oluşturur.

Kubernetes Operator Pattern

İnsan operatörlerin operasyonel bilgisini (kurulum, yedek alma, sürüm yükseltme, hata kurtarma) CRD ve sürekli durum eşitleme döngüsü (reconciliation loop) kodlayarak Kubernetes içine gömen otomasyon desenidir.

GitOps Delivery Model

Altyapı ve uygulama dağıtımlarının tek doğruluk kaynağı (single source of truth) olarak Git depolarını kullanan; ArgoCD veya Flux gibi kontrolcülerle canlı küme durumunu Git'teki bildirimsel durumla sürekli senkronize eden modern operasyonel modeldir.

Blue-Green Deployment Strategy

Canlı trafiği karşılayan mevcut ortamın (Blue) yanında yeni sürümün kurulu olduğu birebir özdeş yeni bir ortam (Green) hazırlayıp, testler tamamlandıktan sonra yönlendirici veya yük dengeleyici üzerinden tüm trafiği anında yeni ortama aktarma stratejisidir.

Canary Deployment Strategy

Yeni yazılım sürümünü kullanıcıların yalnızca küçük bir yüzdesine (%5 - %10) açarak gerçek trafik altında metrikleri, hata oranlarını ve performansı gözlemleme; sorun tespit edilmediği takdirde kademeli olarak tüm kitleye yayma yöntemidir.

Service Mesh Architecture

Mikroservisler arasındaki doğu-batı (east-west) trafiğini uygulama kodundan soyutlayarak yöneten, şifreleyen (mTLS), izleyen ve dinamik yönlendiren altyapı katmanıdır; Istio, Linkerd ve Envoy sidecar proxy'leri ile hayata geçirilir.

Infrastructure as Code Configuration Drift

Terraform gibi kod tabanlı araçlarla yönetilen gerçek bulut veya sanallaştırma altyapısının, doğrudan konsoldan veya elle yapılan acil müdahaleler sonucu kodda ve durum dosyasında (state) tanımlı olandan farklılaşması durumudur.

Kavram

Kullanıcının tarayıcıda gördüğü ve etkileştiği uygulama bölümüdür. Dosyaları bir web sunucusu sunabilir.

Kavram

İş kuralları, doğrulama ve veri erişimini yürüten katmandır; API üzerinden istemciyle iletişim kurar.

Three-Tier Architecture

Sunum, uygulama ve veri katmanlarını ayırır. Örnek: React, Spring Boot ve PostgreSQL.

Kavramlar

Client hizmet ister, server isteği karşılar. Bir backend hem istemciye sunucu hem veritabanına istemci olabilir.

Application Programming Interface

Yazılımların tanımlı kurallarla birbirini kullanmasını sağlar; her API web API'si değildir.

Representational State Transfer

Kaynaklar, standart arayüz ve stateless iletişim gibi kısıtları olan mimari tarzdır. Her HTTP JSON servisi bütünüyle REST değildir.

Kavram

Kaynakları URL'lerle, işlemleri HTTP anlamlarına uygun yöntemlerle sunan API tasarımıdır.

Kavram

Belirli bir işlevin erişim adresi ve yöntemidir; GET /api/todos bir örnektir.

Create, Read, Update, Delete

Veri yönetiminin dört temel işlem grubudur.

Kavram

Yanıtın sonucunu bildirir. 2xx başarı, 3xx yönlendirme, 4xx istemciyle ilişkili sorun, 5xx sunucu hatası sınıfıdır.

HTTP durum kodları

200 başarılı yanıt; 201 yeni kaynak oluşturuldu; 204 başarılı ama yanıt gövdesi yok anlamına gelir.

HTTP durum kodları

400 hatalı istek; 401 geçerli kimlik doğrulama eksik; 403 erişim reddi; 404 kaynak bulunamadı.

HTTP durum kodları

502 upstream'den geçersiz yanıt; 503 hizmet kullanılamıyor; 504 gateway beklediği yanıtı zamanında alamadı.

Uniform Resource Locator

Bir kaynağın konumunu ve erişim yöntemini belirtir; şema, host, port ve yol gibi parçaları olabilir.

Uniform Resource Identifier

Bir kaynağı tanımlayan genel kavramdır; URL bunun konuma dayalı türüdür.

JavaScript Object Notation

Nesne, dizi, sayı ve metin gibi verileri aktarır. API yanıtlarında sık kullanılır.

Programlama dili adı

Tarayıcıda etkileşim, Node.js gibi ortamlarda sunucu uygulamaları geliştirmek için kullanılır.

Programlama dili adı

JavaScript'e statik tür denetimi ekler; çalıştırılacak kod genellikle JavaScript'e dönüştürülür.

Programlama dili adı

Spring Boot backend'inde kullanılan dildir. JavaScript ile ayrı bir dil ve ekosistemdir.

Java Virtual Machine

Java bytecode'unu çalıştıran çalışma ortamıdır; ESXi üzerindeki sanal makineyle aynı tür sanallaştırma değildir.

Java Development Kit

Derleyici ve geliştirme araçlarıyla Java çalışma bileşenlerini içerir.

Java Archive

Java sınıflarını ve kaynaklarını paketler; Spring Boot uygulamaları çalıştırılabilir JAR olarak dağıtılabilir.

Programlama dili adı

Otomasyon, backend ve veri işlerinde yaygın kullanılan programlama dilidir.

Programlama dili adı

Derlenen, eşzamanlı programlama desteği sunan dildir; altyapı servisleri ve araçlarında yaygındır.

Dil adı; C Sharp okunur

.NET üzerinde uygulama geliştirmede kullanılır.

Programlama dili adı

Mobil ve diğer istemci uygulamalarını geliştirmede kullanılır; Flutter arayüzleri Dart ile yazılır.

Framework adı

Spring uygulamalarını otomatik yapılandırma ve gömülü sunucu gibi imkânlarla başlatmayı kolaylaştırır.

Modül adı

HTTP isteklerini işleyen controller ve web altyapısı için kullanılan Spring bileşenidir.

Modül adı

Repository yaklaşımıyla ilişkisel veri erişimini kolaylaştırır; altta JPA sağlayıcısı kullanır.

Jakarta Persistence; eski ad: Java Persistence API

Nesnelerin ilişkisel veritabanına eşlenmesi ve yaşam döngüsü için arayüz ve kurallar tanımlar.

Framework adı

JPA'yı uygulayabilen ORM kütüphanesidir; JPA standart, Hibernate uygulamalardan biridir.

Object-Relational Mapping

Kod nesnelerini veritabanı tablolarıyla ilişkilendirir; SQL ve performans bilgisi ihtiyacını ortadan kaldırmaz.

Java Database Connectivity

Java uygulamasının sürücü üzerinden veritabanına bağlanıp sorgu göndermesini sağlar.

Kavram

HTTP isteğini alır, ilgili hizmeti çağırır ve yanıt üretir; bütün iş kurallarını içine toplamak zorunda değildir.

Kavram

Veri saklama ve sorgulama işlemlerini uygulamanın diğer katmanlarından ayırır.

Kavram

Uygulamanın iş kurallarını ve işlem akışlarını düzenler.

Kavram

ORM bağlamında kimliği ve veritabanı eşlemesi olan nesnedir.

Data Transfer Object

Katmanlar veya API sınırları arasında taşınacak veriyi temsil eder; entity'yi doğrudan açmak yerine kullanılabilir.

Dependency Injection

Bir bileşenin ihtiyaçlarını kendisinin üretmesi yerine dışarıdan almasıdır; test ve değiştirme kolaylığı sağlar.

Kavram

Oluşturulması ve bağımlılıkları Spring kapsayıcısı tarafından yönetilen nesnedir.

Kavram

Java'da @ ile başlayan ve araç/framework davranışlarını yönlendirebilen bildirimdir.

Spring annotation

Metot işlemlerini tanımlanan transaction yöneticisiyle yürütür. Varsayılan proxy modunda aynı sınıf içinden çağrı beklenen yakalamayı tetiklemeyebilir.

Spring annotation'ları

Metot sonucu cache'ini ve girdilerin silinmesini yönetir; tutarlılık ve hata politikasının tamamını tek başına çözmez.

Apache ürün adı

Servlet tabanlı Java web uygulamalarını çalıştırır. Spring Boot web uygulamalarında varsayılan gömülü sunucudur.

Ürün adı; engine-x okunur

Statik dosya sunabilir, gelen isteği backend'e aktarabilir ve yük dengeleyebilir.

Kavram

İstemci isteğini sunucular adına karşılar ve uygun iç servise aktarır; backend adreslerini istemciden soyutlayabilir.

Kavram

İstemci adına dış sunuculara istek gönderir; reverse proxy ise sunucuların önünde konumlanır.

Kavram

Sistemin dış girişinde istekleri karşılar ve iç servislere aktarır.

Kavram

Gelen işi birden fazla hedefe dağıtır. Sağlık kontrolleriyle kullanılamayan hedefleri devreden çıkarabilir.

Kavram

Proxy'nin isteği ilettiği hedef sunucu veya sunucu grubudur.

Kavramlar

Bir sistem veya ağ sınırına göre içeri gelen ve dışarı giden trafiği anlatır.

Kütüphane adı

Web arayüzünü yeniden kullanılabilir bileşenlerle oluşturur.

Araç adı

Geliştirme sunucusu ve yayın çıktısı üretimi sağlar. Geliştirme sunucusunu canlı web sunucusuyla karıştırmamak gerekir.

Çalışma ortamı adı

JavaScript'i tarayıcı dışında çalıştırır. Frontend build araçları da Node.js kullanabilir.

Paket yöneticisi adı

Bağımlılık kurar ve package.json içindeki betikleri çalıştırır; npm run build buna örnektir.

JavaScript XML olarak anılır

React bileşenlerinde HTML'e benzeyen işaretlemeyi JavaScript'e dönüştürülebilecek şekilde yazmayı sağlar.

Framework adı

Yönlendirme, sunucu/istemci render ve statik üretim gibi özellikler sunar.

Static Site Generation

Sayfaları build sırasında oluşturur; her ziyaret için yeniden sunucu render'ı gerekmeyebilir.

Server-Side Rendering

Sayfa HTML'inin sunucuda oluşturulmasıdır; istek anında render yaygın kullanım biçimidir.

Client-Side Rendering

Arayüzün önemli kısmını tarayıcıdaki JavaScript üretir.

Kavramlar

Build time çıktı hazırlanırken, runtime uygulama çalışırken geçen aşamadır. Veri çekmenin hangi aşamada olduğu maliyeti etkiler.

Kavram

Sunucunun içerik üretmeden sunduğu HTML, CSS, JavaScript veya görsel gibi dosyadır.

Framework adı

Veri modeli, yönetim arayüzü ve web istek işleme gibi bileşenleri bir arada sunar.

Framework adı

Dart ile mobil, web ve masaüstü arayüzleri geliştirmeyi sağlar.

Platform adı; kısaltma açılımı değil

C# gibi dillerle web, masaüstü ve başka uygulama türlerini geliştirmek için çalışma ortamı ve kütüphaneler sunar.

Platform adı

Modern .NET'ten ayrı sürüm ailesidir; özellikle eski Windows uygulamalarında görülür.

Google Remote Procedure Call

HTTP/2 taşıma katmanı ve Protocol Buffers ikili serileştirme standardı üzerinde çalışan, düşük gecikmeli, çift yönlü akış (streaming) destekleyen ve mikroservisler arası yüksek performanslı iletişim sağlayan açık kaynaklı RPC protokolüdür.

Protocol Buffers

Google tarafından geliştirilen, XML ve JSON'a göre çok daha küçük boyutlu, hızlı ve platformlar arası tip güvenliği sağlayan ikili (binary) veri serileştirme biçimidir. .proto şema dosyalarından istemci ve sunucu kodları otomatik üretilir.

ORM N+1 Query Problem

Hibernate veya Spring Data JPA gibi ORM araçlarında ana kayıtları getiren 1 sorgunun ardından, ilişkili alt kayıtlar için her ebeveyn satırı başına ayrı bir sorgu (N adet ek sorgu) çalıştırılması sonucu veritabanının aşırı yüklenmesidir; JOIN FETCH veya EntityGraph ile çözülür.

Token Bucket, Leaky Bucket, Sliding Window

API'leri aşırı yük ve kötüye kullanımdan korumak için belirli zaman aralığında izin verilen istek sayısını denetleyen matematiksel modellerdir. Token Bucket ani trafik patlamalarına izin verirken, Leaky Bucket trafiği sabit hızda kuyruklar.

HTTP Idempotency

Aynı isteğin bir kez veya art arda birden fazla kez gönderilmesinin sunucu tarafındaki sistem durumunda aynı etkiyi bırakması özelliğidir. GET, PUT ve DELETE idempotent kabul edilirken; POST ve PATCH standart olarak idempotent değildir.

Preflight Request (OPTIONS)

Web tarayıcısının, standart dışı başlıklar veya GET/POST dışındaki HTTP yöntemleri içeren kaynaklar arası bir istek göndermeden önce, sunucunun bu isteğe izin verip vermediğini doğrulamak amacıyla otomatik olarak gönderdiği HTTP OPTIONS sorgusudur.

Kavram; DB: Database

Verilerin düzenli saklandığı ve sorgulandığı yapıdır. Veritabanını yöneten yazılım ile veri kümesi bağlama göre ayrılır.

Database Management System

Veriyi saklayan, sorgulayan, erişim ve işlemleri yöneten yazılımdır.

Relational Database Management System

Veriyi tablolar ve ilişkiler üzerinden yönetir; PostgreSQL ve MySQL örnektir.

Structured Query Language

İlişkisel veriyi tanımlama, sorgulama ve değiştirme için kullanılan dildir.

Yaygın yorum: Not Only SQL

Belge, anahtar-değer veya grafik gibi modelleri kapsayan geniş terimdir. “Hiç sorgu dili yok” anlamına gelmez.

Ürün/proje adı

SQL, transaction ve gelişmiş veri türleri sunan açık kaynak ilişkisel veritabanıdır.

Ürün adı

SQL kullanan yaygın ilişkisel veritabanı sistemidir.

Ürün/proje adı

Ayrı veritabanı sunucu süreci gerektirmeden uygulama içinde çalışan, tek dosyalık veritabanıdır.

Platform adı

Kimlik doğrulama, veritabanı ve fonksiyon gibi yönetilen hizmetler sunar; kendisi tek bir veritabanı değildir.

Ürün adı

HTTP veya Firebase olaylarıyla backend kodu çalıştırır; Penkrowd'da kullanılmış.

Cloud Firestore; ürün adı

Verileri koleksiyon ve belgelerde tutan yönetilen veritabanıdır; sorgu ve okuma sayısı maliyeti etkileyebilir.

Remote Dictionary Server

Cache, sayaç ve koordinasyon gibi işlerde kullanılır; kalıcılık ve dayanıklılık yapılandırmaya bağlıdır.

Kavram

Veri yapısının düzenidir; PostgreSQL'de tablo gibi nesneleri gruplayan ad alanını da ifade eder.

Kavram

Verilerin türünü, ilişkilerini, kısıtlarını ve erişim biçimlerini tasarlamaktır.

Kavram

Tablodaki her satırı benzersiz tanımlar; birden fazla sütundan oluşabilir.

Kavram

Bir tablodaki değerin başka tablodaki geçerli bir kayda bağlı olmasını sağlayan bütünlük kısıtıdır.

Kavram

Belirli alanların tekrar etmesini engeller; aynı zaman dilimine iki rezervasyonu önlemede tasarıma göre kullanılabilir.

Kavram

Belirli sorguları hızlandıran ek veri yapısıdır; yazma ve depolama maliyeti vardır.

Kavram

Veritabanından veri isteme veya veriyi değiştirme ifadesidir.

Kavram

Gereksiz veri okumayı ve işlem maliyetini azaltacak sorgu, indeks veya model değişiklikleridir.

SQL komutu

Veritabanının sorguyu nasıl yürüteceğini gösterir. ANALYZE seçeneği sorguyu gerçekten çalıştırabilir.

SQL işlemi

Birden fazla tablodan ilişkili satırları tek sonuçta birleştirir.

Kavram

Bir grup değişikliği belirli bütünlük ve yalıtım kuralları altında birlikte yürütür.

Atomicity, Consistency, Isolation, Durability

Transaction özellikleridir; hepsinin pratik davranışı veritabanı ayarı ve yalıtım seviyesiyle birlikte değerlendirilir.

Veritabanı işlemi

Transaction'ın başarılı değişikliklerini kalıcı kabul edilen duruma geçirir. Git commit'i farklı bağlamdır.

Veritabanı işlemi

Henüz onaylanmamış transaction değişikliklerini geri alır.

Kavram

Eşzamanlı transaction'ların birbirinin değişikliklerini nasıl göreceğini ve hangi anomalilerin mümkün olduğunu belirler.

Kavram

Aynı kaynağa eşzamanlı erişimi koordine eder; yanlış kullanım bekleme veya deadlock doğurabilir.

Kavram

İşlemlerin birbirinin tuttuğu kaynakları bekleyerek ilerleyememesidir.

Kavram

Yeni bağlantı açma maliyetini azaltmak için hazır veritabanı bağlantılarını yeniden kullanır; havuz dolarsa istekler bekleyebilir.

PostgreSQL Host-Based Authentication configuration

Hangi istemci, veritabanı ve kullanıcı birleşiminde hangi kimlik doğrulamanın kullanılacağını belirler; firewall yerine geçmez.

Komut adı

Veritabanına bağlanıp sorgu çalıştırır ve bağlantı bilgilerini gösterir.

Kavram

Sık veya pahalı erişilen verinin hızlı ulaşılabilen kopyasıdır. Asıl veri kaynağıyla tutarlılığı ayrıca yönetilir.

Kavram

Uygulama önce cache'e bakar; yoksa asıl kaynaktan okur ve cache'i doldurur.

Kavramlar

Hit istenen girdinin cache'de olmasıdır; miss başka kaynaktan yükleme gerektirir.

Kavram

Cache'den karşılanan aramaların toplam cache aramalarına oranıdır; tek başına hız veya maliyet kazancını kanıtlamaz.

Kavram

Asıl veri değişince eski cache'in silinmesi veya kullanılmaz sayılmasıdır.

Kavram

Girdinin alan, politika veya açık işlem nedeniyle cache'den kaldırılmasıdır; expiry süre dolumudur.

Kavram

Asıl kaynağın daha yeni hâli varken kullanılan eski kopyadır; kabul edilebilirliği iş kuralına bağlıdır.

Kavram

Aynı verinin cache'i kaçınca birçok isteğin aynı anda asıl kaynağa yüklenmesidir.

Kavram

Aynı veri için eşzamanlı yüklemeleri tek işlem etrafında toplar; yalnız bir süreçte mi tüm sistemde mi çalıştığı önemlidir.

Kavramlar

Nesneyi saklanabilir veya iletilebilir biçime çevirme ve tekrar nesneye dönüştürmedir.

Write-Ahead Log

Veri değişikliklerini veri dosyalarından önce günlüğe kaydetme yaklaşımıdır; kurtarma ve replikasyonda kullanılır.

Change Data Capture

Veritabanında gerçekleşen değişiklikleri başka sistemlere aktarılabilir olaylar olarak izler.

PostgreSQL kavramı

Tüketicinin ilerlemesini tutar; tüketici durursa gerekli WAL'ın birikmesine ve disk baskısına yol açabilir.

PostgreSQL veri türü

JSON'u sorgulama ve indekslemeye uygun ayrıştırılmış biçimde tutar.

Universally Unique Identifier

Dağıtık sistemlerde kayıt ve olay kimliği için kullanılan 128 bit tanımlayıcı ailesidir.

SQL ifadesi

Başka transaction'ın kilitlediği satırları beklemeden atlar; kuyruk benzeri işlerde yararlıdır ama küresel iş sırasını garanti etmez.

PostgreSQL ifadeleri

ON CONFLICT benzersizlik çakışmasında davranışı, RETURNING değişen satırdan dönecek bilgiyi tanımlar.

Basically Available, Soft state, Eventual consistency

ACID modelinin katı anlık tutarlılık şartına alternatif olarak yüksek ölçeklenebilir dağıtık sistemlerde benimsenen modeldir. Sistem her zaman yanıt verir (BA), durum zamanla arka planda değişebilir (S) ve nihayetinde tutarlılığa (E) ulaşır.

Balanced Tree Index

PostgreSQL ve MySQL gibi ilişkisel veritabanlarının varsayılan indeksleme algoritmasıdır; veriyi sıralı bloklar halinde tutarak eşitlik ve aralık sorgularını O(log N) disk erişimiyle çok hızlı gerçekleştirir.

Log-Structured Merge-Tree

Cassandra, RocksDB ve Kafka gibi yüksek yazma hızı gerektiren sistemlerde kullanılan depolama yapısıdır. Yazma işlemlerini önce belleğe (MemTable) append-only alıp ardından diske sıralı dosyalar (SSTable) halinde yazarak yüksek yazma verimi sunar.

Horizontal Database Partitioning

Tek bir sunucunun bellek ve disk sınırını aşan büyük veritabanlarını, belirli bir parçalama anahtarına (Shard Key) göre birden fazla bağımsız fiziksel veritabanı düğümüne bölerek yatayda ölçekleme tekniğidir.

Connection Pool Exhaustion

Uygulama iş parçacıklarının veritabanı bağlantı havuzundaki (örn. HikariCP) tüm bağlantıları tüketmesi veya uzun süren sorgular nedeniyle bağlantıları serbest bırakamaması sonucu, yeni isteklerin kuyrukta zaman aşımına uğrayıp servisin yanıt veremez hale gelmesidir.

Kavram

Uygulamayı belirli iş sorumluluklarına sahip, bağımsız dağıtılabilir servisler olarak tasarlamaktır.

Kavram

Uygulamanın temel bölümleri birlikte derlenip dağıtılır; iyi modüler tasarım monolit içinde de mümkündür.

Kavram

Birden fazla ağ bağlantılı bileşenin birlikte çalıştığı sistemdir. Kısmi arıza ve ağ gecikmesi tasarımın parçasıdır.

Kavram

İşlevlerin servisler hâlinde ayrıldığı mimaridir; her servis tabanlı sistem aynı derecede mikroservis değildir.

Event-Driven Architecture

Bileşenler gerçekleşmiş olayları yayınlar ve bu olaylara tepki verir; sıkı doğrudan çağrı bağımlılığını azaltabilir.

Kavram

Sistemde gerçekleşmiş anlamlı durumu bildirir; “rezervasyon onaylandı” örnektir.

Kavram

Üretici ile tüketici arasında mesajların taşınmasını ve ürüne göre saklanmasını yöneten bileşendir.

Ürün/proje adı

Olayları topic ve partition'larda saklayıp üretici/tüketiciler arasında aktarır; sıradan tek kuyruktan daha geniş bir modeldir.

Kavramlar

Producer mesaj yayınlar; consumer mesajı okuyup işler.

Kafka kavramı

Belirli türde kayıtların yayınlandığı mantıksal akıştır; partition'lara ayrılır.

Kafka kavramı

Kafka topic'inin sıralı kayıt bölümüdür. Sıralama garantisi partition içindedir, bütün topic için tek sıra değildir.

Kafka kavramı

Bir partition içindeki kaydın konumudur. Consumer ilerlemesini bununla takip eder.

Kafka kavramı

Partition okuma işini paylaşan tüketiciler topluluğudur; gruplar aynı topic'i bağımsız tüketebilir.

Kavram

Kafka'da ilişkili olayların aynı partition'a yönlenmesini sağlayabilir; yanlış yayın sırasını sonradan düzeltemez.

Acknowledgement

İşlemin belirli aşamada kabul edildiğini bildirir. Broker kabulü, iş etkisinin tüketicide tamamlandığı anlamına gelmez.

Kavram

Geçici hatadan sonra işlemi tekrar çalıştırmaktır. Sınır ve bekleme olmadan tekrarlar sistemi daha fazla yükleyebilir.

Kavram

Bekleme süresine sınır koyar. Timeout olması karşı taraftaki işlemin kesinlikle başarısız olduğu anlamına gelmez.

Kavram

Her başarısız denemede bekleme süresini büyütür; rastgele sapma eşzamanlı tekrar yükünü azaltabilir.

Kavram

Aynı işlemi birden çok kez yürütmenin bir kez yürütmeyle aynı hedeflenen sonucu üretmesidir.

Kavram

Tekrarlanan aynı iş isteğini tanımak için kullanılır; sonuçla birlikte kalıcı tutulması gerekebilir.

Kavram

Aynı olay tekrar gelince iş etkisini yeniden uygulamamaktır. Depolama tekilleştirmesiyle farklı bağlamdır.

Teslimat yaklaşımı

Kayıp olmaması hedeflenirken tekrar teslim mümkündür; consumer tekrarları güvenle işlemelidir.

Teslimat yaklaşımı

Tekrarı öncelerken bazı hata durumlarında mesaj kaybını kabul edebilir.

Teslimat/işleme garantisi kavramı

Tanımlı sınırlar içinde bir kez işleme etkisidir; Kafka garantileri her harici veritabanı veya API'yi otomatik kapsamaz.

Mimari desen

İş verisini ve yayınlanacak olayı aynı DB transaction'ına yazar; ayrı relay olayı broker'a taşır.

Kavram

Veritabanına ve broker'a ayrı yazmalardan biri başarılı, diğeri başarısız olunca tutarsızlık oluşmasıdır.

Kavram

Outbox'taki kayıtları broker'a aktaran bileşendir; çökme ve tekrar teslim koşullarına göre tasarlanır.

Kavram

Yeni iş veya değişiklik var mı diye düzenli olarak sorgulama yapmaktır.

Proje adı

Veritabanı değişikliklerini izleyip olay akışına dönüştürür; outbox için özel yönlendirme bileşeni de vardır.

Alan modelleme kavramı

Birlikte korunması gereken iş verileri grubudur; olayların hangi iş birimine ait olduğunu tanımlamada kullanılır.

Kavram

Mesaj veya isteğin iş verisidir; yönlendirme ve diğer metadata'dan ayrılır.

Kavram

Yeni değişiklikler durduğunda ve aktarım ilerlediğinde kopyaların zaman içinde aynı duruma yakınsamasıdır.

Kavram

Birden çok uygulama örneğinin aynı kaynak üzerinde eşzamanlı kritik işlem yapmasını koordine eder; süre ve sahiplik hataları ayrıca ele alınır.

Kavram

Sonucun işlemlerin beklenmeyen zamanlamasına bağlı olmasıdır; cache'i eski veriyle tekrar doldurmak örnektir.

Kavram

Birden fazla işin zaman içinde örtüşerek ilerlemesidir; mutlaka aynı anda farklı CPU'larda çalışmaları gerekmez.

Kavram

Bir kaynağın belirli süre için bir işçiye ait sayılmasıdır; süre dolumu ve eski sahibin geç kalmış yazmaları düşünülmelidir.

Kavram

Her sahipliğe artan bir sayı verilir; kaynak eski numaralı işlemleri reddederse süresi geçmiş kilit sahibinin etkisi engellenir.

Mimari desen

Sürekli hata veren bağımlılığa çağrıları geçici durdurup toparlanmayı kontrollü test eder.

Kavram

Tüketici yetişemediğinde üretim hızını veya kabul edilen işi sınırlandırmaktır.

Dead-Letter Queue

Tekrarlara rağmen işlenemeyen mesajları inceleme ve kontrollü yeniden işleme için ayırır.

Kavramlar

Backlog bekleyen iş miktarıdır; lag tüketicinin üretime veya zamana göre ne kadar geride kaldığını anlatır.

Kavram

Saklanan geçmiş olayları tekrar tüketmektir; tekilleştirme ve saklama süresi bununla uyumlu olmalıdır.

Kavram

Servislere giden istekleri merkezi girişten yönlendirir; kimlik kontrolü ve hız sınırı gibi ortak kurallar uygulayabilir.

Ürün adı

HTTP isteklerini farklı servislere yönlendiren ve filtreleyen Spring bileşenidir.

Kavramlar

Stateful servis istekler arasında duruma bağımlıdır. Stateless uygulama örneği kalıcı/oturum verisini dış serviste tutabilir.

Kavram

Bir kullanıcının isteklerini aynı sunucuya yönlendirir. Sunucu kaybolunca yerel oturum durumunu kurtarmaz.

Consistency, Availability, Partition Tolerance

Dağıtık bir veri sisteminin aynı anda Tutarlılık (Consistency), Erişilebilirlik (Availability) ve Ağ Bölünmesi Toleransından (Partition Tolerance) en fazla ikisini garanti edebileceğini belirten temel ilkedir. Ağ bölünmesi (P) kaçınılmaz olduğunda sistem CP veya AP arasında tercih yapar.

Command Query Responsibility Segregation

Veri değiştirme/yazma (Command) işlemleri ile veri okuma (Query) modellerini birbirinden tamamen ayıran mimari desendir. Okuma ve yazma katmanlarının bağımsız ölçeklenmesini ve optimize edilmiş veri modelleri kullanılmasını sağlar.

Distributed Saga Transaction Pattern

Mikroservis mimarilerinde birden çok servise yayılan uzun işlemleri yöneten desendir. İşlem adımlarından biri başarısız olduğunda sistem durumunu geri almak için önceden tanımlanmış telafi edici işlemler (compensating transactions) tetiklenir.

Two-Phase Commit Protocol

Dağıtık sistemlerde atomik işlem garantisi sağlamak için koordinatör ve katılımcı düğümler arasında Prepare (Hazırlık) ve Commit (Onay) aşamalarından oluşan klasik protokoldür; güçlü tutarlılık sağlar ancak koordinatör arızalarında kilitlenme riski taşır.

Closed, Open, Half-Open

Hata alan bağımlı servislere sürekli istek gönderip sistemi kilitlemeyi önleyen durum makinesidir. Closed durumunda istekler normal geçer; hata eşiği aşılınca Open durumuna geçip istekleri anında reddeder; süre sonunda Half-Open ile deneme istekleri göndererek toparlanmayı test eder.

Görev alanı

Bulut kaynaklarının kullanılabilirliği, kapasitesi, performansı ve günlük işletim süreçleriyle ilgilenir.

Site Reliability Engineering

Yazılım mühendisliği yöntemlerini hizmetlerin güvenilir işletimine uygular; SLO, otomasyon ve olay yönetimi önemli parçalarıdır.

Görev alanı

Sunucu, ağ, depolama ve işletim sistemi altyapısının sağlıklı çalışmasını sağlar.

Information and Communication Technologies

Bilgi sistemleri ve iletişim altyapılarını kapsayan alandır; Türkçede BİT olarak da geçer.

Level 2 / Level 3 Support

İlk destekten daha karmaşık teknik sorunları inceleyen uzmanlık seviyeleridir. OSI L2/L3 ağ katmanları değildir.

Kavram

Belirtiyi ölçüp olası nedenleri kontrollü testlerle daraltarak problemi bulma ve çözme sürecidir.

Kavram

Bilinen sağlık, performans ve hata göstergelerini takip eder.

Kavram

Dışarıya üretilen sinyallerden sistemin içinde ne olduğunu anlayabilme yeteneğidir.

Kavram

Metrik, log ve trace gibi sistem davranışını anlatan verilerin üretilip aktarılmasıdır.

Kavram

Zamanla izlenebilen hata sayısı, CPU kullanımı veya gecikme gibi ölçümdür.

Kavram

Belirli anda gerçekleşen olayın kaydıdır. Bağlamlı ve yapılandırılmış loglar sorun araştırmayı kolaylaştırır.

Kavram

Bir isteğin farklı servislerden geçerken izlediği işlem yolunu ve süreleri gösterir.

Kavram

Bir trace'in belirli başlangıç, bitiş ve bağlam bilgisi bulunan alt işlemidir.

Identifier

Logları ve işlem parçalarını aynı istek bağlamında eşleştirmeyi sağlayan kimliklerdir.

Kavram

Trace gibi ortak bağlamın HTTP veya mesajlaşma sınırları boyunca aktarılmasıdır.

Proje adı

Uygulamalardan telemetri üretme, toplama ve dışarı aktarma sağlar; tek başına uzun süreli saklama ve analiz sistemi değildir.

Kavram

Uygulamaya otomatik veya elle metrik, trace ve ilgili gözlem noktaları eklemektir.

OpenTelemetry bileşeni

Telemetriyi alır, işler ve analiz/saklama sistemlerine aktarır.

Kavram

Bütün trace'ler yerine belirli alt kümeyi saklamaktır. Örneklenmiş trace sayısı tüm hata sayısı yerine kullanılamaz.

Kavram

Metrik boyutlarının ürettiği farklı seri sayısıdır; kullanıcı kimliği gibi sınırsız etiketler maliyet ve yükü büyütebilir.

Kavram

Token, parola veya kişisel içerik gibi bilgileri kayda alınmadan ya da aktarılmadan kaldırmaktır.

Kavram

İlgili ölçümleri ve durumu birlikte gösterir. Grafiklerin yeşil olması tek başına kullanıcı başarısını kanıtlamaz.

Kavram

İlgilenilmesi gereken koşulu sorumlu kişiye bildirir; eylem ve bağlam içermesi gerekir.

Service Level Indicator

Hizmetin ölçülen davranışıdır; başarılı rezervasyon oranı bir örnektir.

Service Level Objective

SLI için belirli zaman penceresindeki hedeftir; örneğin uygun isteklerde %99,9 başarı.

Service Level Agreement

Sağlayıcı ve müşteri arasında hizmet taahhütlerini ve sonuçlarını tanımlar; iç SLO ile aynı değildir.

Kavram

SLO'nun izin verdiği başarısızlık miktarıdır. %99,9 başarı hedefi %0,1 başarısızlık payı bırakır.

Kavram

Gözlenen hata oranının izin verilen orana bölümüdür. İzin %0,1 ve gerçekleşen %1 ise oran 10'dur.

Kavram

p95, ölçümlerin %95'inin altında veya eşit olduğu değerdir; ortalamanın gizleyebildiği yavaş kuyruğu gösterir.

Kavram

Tanımlanan başarısız olayların ilgili toplam olaylara oranıdır; pay ve payda tutarlı seçilmelidir.

Kavram

CPU, bellek, disk veya ağ kapasitesinin ne kadarının kullanıldığını ölçer.

Kavram

İşlerin bir kaynağı beklemeye başladığı baskı durumudur; yalnız kullanım yüzdesiyle tam anlaşılmaz.

Kavram

Sistemin hızını veya kapasitesini sınırlayan bileşendir; daha fazla CPU her darboğazı çözmez.

Kavram

Mevcut ve beklenen yük için gereken kaynakları, büyümeyi ve arıza payını planlamaktır.

Kavram

Ani yük veya bileşen kaybını karşılamak için boş tutulan kapasitedir; her boş kapasite israf değildir.

Kavram

Normal koşullarda ölçülmüş başlangıç davranışıdır; değişiklik öncesi/sonrası kıyaslama sağlar.

High Availability

Bileşen arızalarına rağmen hizmetin kullanılabilir kalmasını hedefleyen tasarım ve işletim yaklaşımıdır.

Kavram

Hizmetin tanımlanan sürede veya uygun isteklerde kullanılabilir olma ölçüsüdür.

Kavram

Sistemin beklenen işi belirlenen koşullarda tutarlı şekilde yapabilmesidir; yalnız sunucunun açık olması değildir.

Kavram

Arızayı tolere etme, etkisini sınırlama ve normal çalışmaya dönme yeteneğidir.

Kavram

Tek bileşene bağımlılığı azaltmak için ek bileşen veya kopyalar kullanmaktır.

Single Point of Failure

Bozulduğunda bütün hizmeti durdurabilen ve alternatifi bulunmayan bileşendir.

Kavram

Aynı olayla birlikte etkilenebilecek kaynak grubudur; host, rack, AZ veya bölge örnek olabilir.

Kavram

Aktif bileşen başarısız olunca hizmetin başka bileşene devredilmesidir; kısa kesinti ve yeniden bağlantı gerekebilir.

Disaster Recovery

Büyük kesinti veya veri kaybından sonra sistemi geri getirme planı ve uygulamalarıdır.

Kavram

Bir hedefin beklenen hizmeti sağlayıp sağlamadığını test eder; süreç açık olması ile işe hazır olması farklıdır.

Kavramlar

Scale up tek makineyi güçlendirir; scale out daha fazla makine veya uygulama örneği ekler.

Kavram

Beklenen trafik altında gecikme, kapasite ve hataları ölçer; arıza anındaki kapasite ayrıca test edilir.

Kavram

Kontrollü kesinti oluşturarak toparlanma süresini ve iş sonuçlarını doğrular.

Kavram

Hizmetin beklenen davranışından sapıp müdahale gerektirdiği durumdur.

Kavram

Belirli zaman diliminde olaylara müdahale sorumluluğunu üstlenen kişi veya düzendir.

Root Cause Analysis

Belirtiyi doğuran teknik ve süreçsel etkenleri kanıtlarla araştırır; ilk korelasyon tek başına kök neden değildir.

Kavram

Belirli durum için kontrolleri, müdahale adımlarını ve geri dönüş yolunu anlatan dokümandır.

Kavram

Kaynağın oluşturulması, güncellenmesi, izlenmesi ve kullanım dışına çıkarılmasını kapsar.

Kavramlar

Tekrarlanan işleri programlarla yürütür; aynı görevin tutarlı ve daha az manuel emekle yapılmasını sağlar.

Kavram

Bir sistemi çalışır tutmak için gereken bakım, takip ve manuel iş miktarıdır.

Finance + DevOps sözcüklerinden türetilmiş ad

Mühendislik, finans ve iş birimlerinin teknoloji harcamasını sağlanan değerle birlikte yönetme pratiğidir.

Kavram

İlgili toplam maliyetin başarılı iş birimi sayısına bölümüdür; örneğin tamamlanan mülakat başına maliyet.

Kavram

Ortak veya doğrudan maliyetleri ekip, ürün veya ortamlara tanımlı kurallarla paylaştırır.

Kavram

Kaynaklara sahip, ortam ve proje gibi metadata ekler; maliyet takibi ve envanter için kullanılır.

Kavram

Ölçülmüş gerçek yük ve güvenilirlik payına göre kapasite seçmektir.

Kavramlar

Bütçe hedeflenen harcama sınırıdır; forecast mevcut verilere göre beklenen harcamadır.

AWS ürün adı

Maliyet/kullanım eşikleri ve tahminleri için bildirim verir. Bildirim tek başına anlık kesin harcama tavanı değildir.

Kavram

Sağlayıcıdan veya belirli ağ sınırları dışına veri taşımanın ücretidir; yol ve hizmete göre değişir.

Kavramlar

Sabit maliyet kısa vadede yükten az etkilenir; değişken maliyet tüketimle değişir. Birim maliyeti yorumlarken ayrılırlar.

Mean Time To Repair / Recover

Bir sistem veya serviste kesinti ya da arıza meydana geldikten sonra sistemin teşhis edilip yeniden normal çalışır duruma getirilmesine kadar geçen ortalama süredir; SRE ekiplerinin temel operasyonel verimlilik göstergesidir.

Mean Time Between Failures

Bir donanımın veya sistemin iki arızası arasında hatasız ve kesintisiz çalıştığı ortalama süredir; altyapı güvenilirliği ve dayanıklılığının matematiksel göstergesidir.

Business Continuity and Disaster Recovery

Büyük veri merkezi kesintileri, doğal afetler veya siber saldırılar sırasında kritik iş operasyonlarının kesintiye uğramamasını ve önceden tanımlanan RPO/RTO hedefleri dahilinde sistemlerin hızla ayağa kaldırılmasını sağlayan kurumsal süreç ve altyapı stratejileridir.

Kavram

Sonucun kullanım için yeterince kısa sürede ulaştığı iletişimi anlatır; web bağlamında her zaman kesin zaman garantisi değildir.

Web Real-Time Communication

Tarayıcı ve uygulamalar arasında ses, video ve veri iletişimi sağlayan teknoloji ve API ailesidir.

Selective Forwarding Unit

Video konferansta gelen medya akışlarını birleştirmeden seçerek katılımcılara iletir.

Proje adı

SFU yaklaşımıyla çok katılımcılı ses/video iletişiminin sunucu tarafını kurmak için kullanılır.

Session Traversal Utilities for NAT

İstemcinin dışarıdan görünen adres/portunu keşfetmesine yardımcı olur; her durumda doğrudan bağlantı sağlayamaz.

Traversal Using Relays around NAT

Doğrudan bağlantı kurulamayan durumlarda medyayı bir relay sunucusundan geçirir.

Proje adı

WebRTC bağlantıları için STUN keşfi ve gerektiğinde TURN aktarması sağlar.

Interactive Connectivity Establishment

Olası yerel, STUN ve TURN yollarını deneyerek uygun iletişim yolunu seçer.

Kavram

Görüşme taraflarının medya ve bağlantı bilgilerini paylaşmasıdır; WebRTC uygulaması bu kanalı ayrıca kurar.

Protokol adı

İstemci ile sunucunun açık bağlantı üzerinden karşılıklı mesaj göndermesini sağlar.

Modül adı

Spring uygulamasına çift yönlü mesajlaşma ekler; ses/video taşımak için kullanılan WebRTC ile aynı değildir.

Coder/Decoder

Ses veya videoyu aktarılabilir biçime sıkıştırır ve geri çözer.

Artificial Intelligence

Öğrenme, tahmin ve üretim gibi görevleri yerine getiren yöntem ve sistemler alanıdır.

Machine Learning

Kuralları tek tek yazmak yerine veriden örüntü öğrenen model geliştirme yaklaşımıdır.

Large Language Model

Metin örüntülerinden öğrenerek metin üreten/işleyen model türüdür; ürettiği bilgi her zaman doğru değildir.

Automatic Speech Recognition

Sesli konuşmanın metne dönüştürülmesi problemidir; Whisper bu iş için kullanılabilir.

Kavram

Eğitilmiş modelin yeni girdiden yanıt veya tahmin üretmesidir.

Kavram

Dil modelinin metni işlerken kullandığı parçalardır; bir token her zaman bir kelime değildir.

Kavram

Modelin yanlış veya temelsiz bilgiyi doğruymuş gibi üretmesidir.

Kavram

Belirli bir cihaz görevini yerine getiren donanım ve yazılım birleşimidir.

Microcontroller Unit

İşlemci, bellek ve çevre birimlerini tek çipte toplayan denetleyicidir.

Çip ailesi adı

Wi-Fi destekli, düşük maliyetli mikrodenetleyici ailesidir; kablosuz bağlantılı gömülü projelerde kullanılır.

Universal Asynchronous Receiver/Transmitter

Veriyi seri bit akışı olarak gönderip alan donanım birimidir. RS-232'nin elektriksel seviyeleriyle aynı kavram değildir.

Recommended Standard 232

Seri bağlantının elektrik ve arayüz özelliklerini tanımlar; mantık seviyeli UART'a doğrudan uyumlu değildir.

Transistor-Transistor Logic

Sayısal lojik ailesidir. “TTL seri” denirken mantık seviyeli seri sinyal kastedilebilir; 3,3 V/5 V uyumu kontrol edilir.

Transmit / Receive

Seri bağlantının veri gönderme ve alma hatlarını belirtir.

Kavram

Saniyedeki sembol sayısıdır. Basit ikili UART'ta bit hızıyla eşleşir; her iletişim türünde eş anlamlı değildir.

Kavram

Başlangıç biti, veri bitleri, isteğe bağlı parite ve duruş bitleriyle düzenlenen aktarım birimidir.

Kavram

Belirli bit hatalarını fark etmek için eklenen kontrol bitidir; bütün hataları algılamaz veya düzeltmez.

CRC: Cyclic Redundancy Check

Aktarılan veride bozulma olup olmadığını denetleyen yöntemlerdir; şifreleme değildir.

Kavram

Bozulmuş veya parçalanmış veri akışından beklenen yapıyı geri elde etmeye çalışır; kaybolan bilgi her zaman kurtarılamaz.

Kavram

Yazılımda yanıtı beklerken başka işlerin ilerleyebilmesidir. UART'ta ise ortak saat hattı olmadan iletişim anlamına gelir.

General-Purpose Input/Output

Mikrodenetleyicide yazılımla giriş veya çıkış olarak kullanılan pinlerdir.

Kavram

Yazılımın gereksinim, tasarım, geliştirme, doğrulama ve bakımını sistematik ele alır.

Kavramlar

Kütüphane belirli işlevler sunar; framework uygulamanın yapısını ve akışını daha geniş ölçüde belirler.

Object-Oriented Programming

Veri ve davranışı nesnelerde düzenleyen yaklaşım; kapsülleme ve çok biçimlilik gibi kavramlar içerir.

Kavram

Hesaplamayı fonksiyonlar ve mümkün olduğunca değişmez veri üzerinden kuran yaklaşımdır.

Single Responsibility, Open/Closed, Liskov Substitution, Interface Segregation, Dependency Inversion

Kodun sorumluluklarını ve bağımlılıklarını düzenleyerek değiştirilebilirliğini artırmayı hedefler; mekanik uygulanacak kurallar değildir.

Single Responsibility Principle

Bir modülün değişmek için tek bir ana nedeni olmasını hedefler; “bir sınıfta tek metot” demek değildir.

Open/Closed Principle

Yeni davranışların mevcut kararlı kodu sürekli değiştirerek değil, uygun genişletmelerle eklenmesini hedefler.

Liskov Substitution Principle

Alt türün üst türün beklenen davranış sözleşmesini bozmadan kullanılabilmesidir.

Interface Segregation Principle

İstemciyi kullanmadığı işlevlere bağımlı bırakmayan, ihtiyaca uygun arayüzler tasarlamayı hedefler.

Dependency Inversion Principle

Yüksek seviye iş mantığının düşük seviye ayrıntılara değil soyutlamalara dayanmasını hedefler.

Kavram

Küçük bir davranış birimini kontrollü bağımlılıklarla doğrular.

Kavram

Veritabanı, servis veya modüllerin birlikte doğru çalışmasını denetler.

End-to-End

Kullanıcı girişinden beklenen sonuca kadar bütün önemli katmanları birlikte doğrular.

Kavram

Gerçek bağımlılığın yerine kontrollü davranış sağlar. Gerçek entegrasyonun çalıştığını tek başına kanıtlamaz.

Yaklaşım adı

Kısa geri bildirim döngüleriyle değişime uyum sağlayan yazılım geliştirme yaklaşımıdır.

Çerçeve adı

Roller, etkinlikler ve ürün çıktıları etrafında işbirliğini düzenler; Agile ile birebir eş anlamlı değildir.

Scrum kavramı

Belirli hedefe ilerlemek ve kullanılabilir ürün artışı üretmek için kullanılan zaman kutusudur.

Kavram

Kısa vadeli kolaylık sağlayan kararların gelecekteki değişiklik ve bakım maliyetini artırmasıdır.